Suraxanı rayonu: tarixi, coğrafiyası və iqtisadiyyatı

Bakı şəhərinin inzibati bölgüsünə daxil olan Suraxanı rayonu paytaxtın həm tarixi, həm də iqtisadi baxımdan mühüm ərazilərindən biridir. Rayon 1920-ci ilin may ayında yaradılmışdır və ərazisi 122 kvadrat kilometrə çatır. Müasir dövrdə rayon nəinki neft-qaz sənayesi, həm də zəngin tarixi irsi ilə diqqəti cəlb edir.

Coğrafi mövqeyi

Suraxanı rayonu Bakı şəhərinin cənub-şərqində yerləşir və ərazisinin 13 kilometri Xəzər dənizi ilə əhatə olunub. Rayonun şərqində Xəzər rayonu, şimalında Sabunçu rayonu, qərbində isə Nizami və Xətai rayonları yerləşir. Bu əlverişli coğrafi mövqe rayonun həm nəqliyyat, həm də sənaye baxımından inkişafına şərait yaradıb.

İnzibati quruluşu

Suraxanı rayonunun tərkibinə Suraxanı, Yeni Suraxanı, Bülbülə, Hövsan, Zığ, Əmircan və Qaraçuxur qəsəbələri daxildir. Hər bir qəsəbənin özünəməxsus təsərrüfat istiqaməti və tarixi xüsusiyyətləri mövcuddur. Hazırda rayonda əhalinin sayı 209 min nəfərdən çoxdur, əhalinin sıxlığı isə hər kvadrat kilometrə 1819 nəfər təşkil edir. 

Zəngin tarixi irs və Atəşgah məbədi

Rayonun tarixi çox qədim dövrlərə gedib çıxır. Tədqiqatçıların fikrincə, Suraxanı ərazisində paleolit dövrünə aid yaşayış izləri təxminən 20 min il əvvələ aiddir. Orta əsr mənbələrində də bu ərazi haqqında məlumatlara rast gəlinir — V əsrdə yaşamış Bizans tarixçisi Priskin salnaməsində Xəzər sahillərində daim yanan torpaqlardan bəhs olunur.

Rayonun ən məşhur tarixi abidəsi Əmircan qəsəbəsində yerləşən Atəşgah məbədidir. Bu od məbədi XVII-XVIII əsrlərdə təbii qazın alovlandığı yerdə inşa edilmişdir, məbədin ən qədim tikilisi 1713-cü ilə, mərkəzi səcdəgahı isə 1810-cu ilə aiddir. Vaxtilə zərdüştlərin ibadətgahı olan bu məkan sonradan hindli ziyarətçilər üçün müqəddəs yerə çevrilmişdir. 2007-ci ildə Atəşgah məbədi ərazisi Dövlət tarix-memarlıq qoruğu elan edilmişdir. 

İqtisadiyyatı: neft-qaz və digər sahələr

Suraxanı rayonunun iqtisadi inkişafı ilk növbədə neft-qaz sənayesi ilə bağlıdır. Azərbaycanın neft və xüsusilə qaz sənayesinin inkişaf tarixi birbaşa Suraxanı neft yatağının adı ilə əlaqələndirilir. Bu gün rayon ərazisində "Abşeron Operating", "SuraxanıOyl" və "Bahar Enerji" kimi əməliyyat şirkətləri fəaliyyət göstərir. 

Sənaye ilə yanaşı, kənd təsərrüfatı da rayonun iqtisadiyyatında öz yerini tutur. Hövsan qəsəbəsində quşçuluq və zeytunçuluq, Zığ qəsəbəsində isə fərdi maldarlıq təsərrüfatları inkişaf etmişdir. Zeytun bağları ölkə iqtisadiyyatına da öz töhfəsini verir — bu bağların məhsullarından hazırlanan zeytun yağı və konservləşdirilmiş məhsullar həm daxili, həm də xarici bazarlarda satışa çıxarılır.

Müalicəvi təbii sərvətlər

Rayonun təbii ehtiyatları təkcə neft-qazla məhdudlaşmır. Yeni Suraxanı qəsəbəsindəki Bərpa xəstəxanasında kükürdlü su vasitəsilə oynaq və fəqərə xəstəlikləri müalicə olunur, Zığ qəsəbəsindəki "Duzlu göl" isə dəri və oynaq xəstəliklərinin müalicəsində istifadə edilir. Bu təbii sərvətlər rayonu Bakının sağlamlıq turizmi baxımından da diqqətəlayiq məkanlarından birinə çevirir.

İnfrastruktur

Nəqliyyat baxımından rayon əlverişli mövqeyə malikdir. Ərazidə 1880-ci ildən bəri dəmir yolu xətti fəaliyyət göstərir, bundan başqa mühüm boru kəmərləri də rayondan keçir. Hazırda rayonda 120-dən çox sənaye müəssisəsi fəaliyyət göstərir, bu da onun Bakının aparıcı sənaye mərkəzlərindən biri olduğunu göstərir. 

Yekun

Suraxanı rayonu tarixi zənginliyi, sənaye potensialı və təbii sərvətləri ilə Bakının çoxşaxəli simasını əks etdirən əraziyə çevrilib. Atəşgah məbədi kimi qədim abidələrdən tutmuş müasir neft-qaz müəssisələrinə qədər bu rayon paytaxtın keçmişini bu günü ilə birləşdirən nadir guşələrdən biridir.