Trans-Xəzər Fiber-Optik Kabel Xətti: Rəqəmsal İpək Yolu

Son illər Azərbaycan yalnız enerji və nəqliyyat dəhlizi kimi deyil, həm də regional rəqəmsal mərkəz kimi tanınmağa başlayıb. Bu istiqamətdə həyata keçirilən ən mühüm layihələrdən biri Trans-Xəzər Fiber-Optik Kabel Xəttidir. Layihə Xəzər dənizinin dibi ilə magistral fiber-optik kabel xətlərinin çəkilməsini nəzərdə tutur və Avropa ilə Asiya arasında Azərbaycan üzərindən yeni rəqəmsal dəhliz — Rəqəmsal İpək Yolu (Digital Silk Way) formalaşdırmağı hədəfləyir.

Layihənin mahiyyəti və məqsədi

Trans-Xəzər Fiber-Optik Kabel Xətti Azərbaycanı beynəlxalq internet şəbəkəsinə bağlayan magistral internet provayderi AzerTelecom şirkəti tərəfindən 2018-ci ildə irəli sürülüb. Layihə Azərbaycanın Regional Rəqəmsal Mərkəzə çevrilməsi məqsədilə həyata keçirilən Azerbaijan Digital Hub proqramının tərkib hissəsidir. Əsas ideya ondan ibarətdir ki, Avropadan gələn internet trafiki və məlumat axını Azərbaycan ərazisindən keçərək Xəzər dənizinin dibi ilə Orta Asiya ölkələrinə, oradan isə Çinə qədər uzansın.

Azərbaycan–Qazaxıstan marşrutu

Layihənin ilk mərhələsi Azərbaycan–Qazaxıstan istiqaməti üzrə həyata keçirilib. 2019-cu ilin martında iki ölkə arasında bu barədə dövlətlərarası saziş imzalanıb. İcraçı tərəflər AzerTelecom və Kazakhtelecom şirkətləri olub, tikinti və istismar prosesi isə hər iki şirkətin birgə müəssisəsi olan CaspiLink B.V. vasitəsilə aparılıb. Sumqayıt şəhərindən Qazaxıstanın Aktau şəhərinə qədər təxminən 380 kilometr uzunluğunda sualtı fiber-optik kabel xətti xüsusi avadanlıqla təchiz olunmuş gəmi vasitəsilə Xəzər dənizinin dibinə yerləşdirilib. Bu, Xəzər dənizində çəkilən ilk sualtı rəqəmsal marşrut hesab olunur.

Texniki imkanlar

Yeni kabel xətti regionda 400 terabit saniyədən çox sürətlə yüksək tutumlu internet bağlantısı təmin edəcək. Bu, böyük həcmdə məlumatın sürətli və etibarlı ötürülməsinə, eləcə də regionda rəqəmsal xidmətlərin inkişafına imkan yaradacaq. Hazırda kabel xəttinin sahilyanı infrastrukturla inteqrasiyası və yerüstü infrastrukturun tikintisi davam etdirilir.

Türkmənistan istiqaməti də nəzərdə tutulur

Layihənin ikinci mərhələsi Azərbaycan–Türkmənistan marşrutunu əhatə edir. Bu istiqamət üzrə hüquqi razılaşma 2019-cu ilin noyabrında Aşqabadda keçirilən beynəlxalq telekommunikasiya sərgisi çərçivəsində imzalanıb. Beləliklə, Trans-Xəzər kabel şəbəkəsi gələcəkdə Xəzərin hər iki sahilini əhatə edən daha geniş rəqəmsal infrastruktura çevrilə bilər.

Strateji əhəmiyyəti

Layihə iki ölkə rəhbərliyi tərəfindən dəfələrlə strateji əhəmiyyətli layihə kimi qeyd olunub. Bundan əlavə, Türk Dövlətləri Təşkilatının strategiyasında da Trans-Xəzər kabel xəttinin icrasının sürətləndirilməsi prioritet məsələ kimi göstərilib. Layihə Avropa ilə Asiya arasında tranzit tələbatını ödəməklə yanaşı, Azərbaycanı regionun aparıcı rəqəmsal dəhlizinə çevirmək potensialına malikdir.

Gələcək planlar

Trans-Xəzər Fiber-Optik Kabel Xəttinin tam istifadəyə verilməsi 2026-cı ilin sonuna planlaşdırılır. Layihənin başa çatması ilə Azərbaycan yalnız enerji və nəqliyyat sahəsində deyil, həm də rəqəmsal əlaqələndirmə sahəsində Avrasiya məkanının əsas qovşaqlarından birinə çevriləcək.