Boyu cəmi 1.47 metr olan, "Cib Herkulesi" ləqəbi ilə tanınan bu idmançı üç dəfə Olimpiya çempionu oldu. Ancaq onun ən böyük mübarizəsi idmanda deyil, həyatın özündə gedirdi.
Oxu.Az-ın "İdmandan kənar" rubrikasında bu dəfə təkcə qaldırdığı ağır çəkilərlə deyil, həyatın qarşısına çıxardığı çətinliklərə qarşı mübarizəsi ilə də tarix yazan Naim Süleymanoğlunun hekayəsindən bəhs edəcəyik.
Kiçik bədən, böyük istedad
Naim Süleymanoğlu 1967-ci il yanvarın 23-də Bolqarıstanın Kırcaali bölgəsində, türk ailəsində dünyaya gəlib. Hələ uşaq yaşlarından idmana maraq göstərən Naim əvvəlcə müxtəlif idman növləri ilə məşğul olsa da, sonradan ağırlıqqaldırmada özünü tapdı.
Onun istedadı çox tez üzə çıxdı. Yeniyetmə yaşlarında rəqiblərindən fərqlənən Naim qısa müddətdə dünya ağırlıqqaldırmasının ən parlaq adlarından birinə çevrildi. Cəmi 15 yaşında dünya rekordu qırdı, 16 yaşında isə dünya çempionu oldu.
O, fiziki göstəricilərinə görə ilk baxışdan nəhəng rəqibləri ilə müqayisədə üstün görünmürdü. Ancaq platformaya çıxanda bu fərq əhəmiyyətini itirirdi. Naim üçün ağırlığın ölçüsü deyil, onu qaldırmaq iradəsi əsas idi.
1980-ci illərin ortalarında artıq dünyanın ən güclü ağırlıqqaldıranlarından biri sayılırdı. Lakin onun qarşısında idman nəticələrindən daha böyük bir sınaq dayanırdı.
Adını dəyişdilər, o isə kimliyindən vaz keçmədi
Naimin gəncliyi Bolqarıstanda türk azlığının ciddi təzyiqlərlə üzləşdiyi dövrə təsadüf edirdi. Həmin illərdə hakimiyyət türklərin ad və soyadlarının dəyişdirilməsi, ana dilindən istifadə imkanlarının məhdudlaşdırılması kimi assimilyasiya siyasəti həyata keçirirdi.
Bu siyasət Naimdən də yan keçmədi. Onun adı dəyişdirilərək Naum Şalamanov edildi. Dünya miqyasında tanınan idmançıya öz kimliyindən imtina etməsi üçün təzyiq göstərilirdi.
Cəmi bir neçə il əvvəl dünya rekordları qıran, ölkəsini beynəlxalq yarışlarda təmsil edən gənc idmançı indi öz adını qorumaq uğrunda mübarizə aparırdı. O, yalnız ağırlıqqaldırma platformasında deyil, şəxsi həyatında da ağır yük daşıyırdı.
Naimin hekayəsini fərqləndirən məqam da məhz budur. O, şöhrətini və idman karyerasını hər şeydən üstün tutaraq susa bilərdi. Ancaq bunun əvəzinə öz kimliyini qorumağı seçdi.
Avstraliyadan başlayan təhlükəli yol
1986-cı ildə Naim Bolqarıstan yığmasının heyətində Avstraliyanın Melburn şəhərində keçirilən Dünya Kubokunda iştirak edirdi. Yarışdan sonra o, Bolqarıstana qayıtmamaq qərarına gəldi.
Naim Türkiyəyə getmək üçün fürsət axtarırdı. Bu qərar onun həyatının ən riskli addımlarından biri idi. O, nəinki karyerasını, həm də doğmalarından uzaqda qalmaq ehtimalını düşünməli idi. Nəhayət, Türkiyənin Kanberradakı səfirliyinə sığınaraq Bolqarıstandan ayrıldı. Bu hadisə beynəlxalq idman ictimaiyyətində böyük rezonans doğurdu.
Onun Türkiyəyə keçidi sadəcə bir idmançının ölkə dəyişməsi deyildi. Naim öz hekayəsi ilə Bolqarıstanda türklərin üzləşdiyi problemlərə beynəlxalq diqqət çəkdi. O, artıq yalnız medal qazanan atlet deyil, kimliyi uğrunda mübarizə aparan bir sima idi.
Türkiyə onun qarşısında yeni qapılar açdı. Ancaq beynəlxalq yarışlarda yeni ölkə adından çıxış etmək üçün hüquqi və idman prosedurları həll olunmalı idi. Bu məsələnin həlli üçün Türkiyə ilə Bolqarıstan arasında danışıqlar aparıldı. Türkiyənin onun keçidinə görə Bolqarıstana bir milyon dollar ödədiyi bildirilir.
Naimin Türkiyə adından yarışmaq hüququ qazanması ilə həyatının yeni mərhələsi başladı.
Seulda dünyanı heyrətləndirən gecə
1988-ci ildə Seul Olimpiadası keçiriləndə Naim artıq Türkiyə adından çıxış edirdi. Onun qarşısında böyük hədəf vardı. Bütün dünyaya sübut etmək ki, həyatındakı çətinliklər onun idmançı kimi gücünü sındıra bilməyib.
Olimpiya platformasına çıxanda cəmi 21 yaşı vardı. Ancaq qaldırdığı çəkilər yaşından və bədən ölçülərindən qat-qat böyük bir əzmin göstəricisi idi.
Naim 60 kiloqramadək çəki dərəcəsində qızıl medal qazandı. Yarış zamanı dünya rekordlarını yenilədi, təkanla qaldırmada 190 kiloqramı başı üzərinə qaldıraraq öz çəkisinin üç qatından çox ağırlığa qalib gəldi.
Bu nəticə idman tarixinin yaddaqalan anlarından biri oldu. Türkiyə ilk dəfə ağırlıqqaldırmada Olimpiya qızılına sahib çıxırdı. Naim isə öz adını dünya idmanının əfsanələri sırasına yazdırırdı.
Onun qələbəsi təkcə medal deyildi. Bu, bir neçə il əvvəl adını dəyişdirməyə məcbur edilmiş, sonra azadlığını riskə ataraq ölkəsini tərk etmiş gəncin dünyaya verdiyi cavab idi.
Üç Olimpiya qızılı və qırılmaz iradə
Seul qələbəsi Naim üçün son dayanacaq olmadı. 1992-ci ildə Barselona Olimpiadasında da qızıl medal qazandı. Dörd il sonra, 1996-cı ildə Atlanta Olimpiadasında üçüncü dəfə Olimpiya çempionu oldu.
Beləliklə, o, üç ayrı Olimpiya Oyunlarında qızıl medal qazanan ilk ağırlıqqaldıran kimi tarixə düşdü. Karyerası ərzində yeddi dəfə dünya çempionu oldu və 46 dünya rekordu müəyyənləşdirdi. Bu nailiyyətlər ona "Cib Herkulesi" ləqəbini qazandırdı.
Naimin üstünlüyü yalnız gücündə deyildi. O, yarış zamanı təzyiq altında qərar verməyi, rəqiblərin nəticələrinə uyğun strategiyasını dəyişməyi və ən vacib anda özünü göstərməyi bacarırdı.
Onun hekayəsində diqqətçəkən məqam budur. Həyatında dəfələrlə hər şey yenidən başlamalı oldu. Əvvəlcə Bolqarıstanda idmançı kimi yüksəldi, sonra ölkəsini tərk etdi, ardınca yeni ölkə adından Olimpiya çempionluğuna gedən yolu keçdi. Hər dəfə qarşısında yeni maneə vardı, amma Naim geri çəkilmədi.
Bəs çempionun həyatının sonu necə oldu?
Peşəkar karyerasını başa vurduqdan sonra Naim Türkiyədə yaşamağa davam etdi. O, sonrakı illərdə ictimai fəaliyyətlə məşğul oldu və siyasətə də qoşuldu. Lakin həyatının son dövründə ciddi sağlamlıq problemləri ilə üzləşdi.
Naim Süleymanoğlu 2017-ci ildə qaraciyər çatışmazlığı səbəbindən müalicə olundu və transplantasiya əməliyyatı keçirdi. Ancaq vəziyyəti ağırlaşdı və 2017-ci il noyabrın 18-də, cəmi 50 yaşında vəfat etdi.
Onun ölümü Türkiyədə və beynəlxalq idman ictimaiyyətində böyük kədər doğurdu. Çünki Naim yalnız medal qazanan çempion deyildi. O, öz həyat hekayəsi ilə gücün təkcə əzələlərdə deyil, insanın seçimlərində və iradəsində olduğunu göstərmişdi.
Onun ən ağır yükü dəmir deyildi
Naim Süleymanoğlu dünyada minlərlə idmançının arzuladığı nailiyyətlərə çatdı. Üç dəfə Olimpiya çempionu oldu, dünya rekordları qırdı və öz adını idman tarixinə yazdırdı.
Amma onun hekayəsini yalnız medallarla izah etmək mümkün deyil. Çünki qaldırdığı çəkilərdən daha ağır olan şeylər də vardı: adının dəyişdirilməsi, doğma yurdunu tərk etmək məcburiyyəti, gələcəyi barədə qeyri-müəyyənlik və yeni həyata sıfırdan başlamaq.
O, 1.47 metrlik boyu ilə dünyaya sübut etdi ki, insanın böyüklüyü fiziki ölçülərlə müəyyənləşmir. Bəzən ən böyük güc insanın nəyi qaldırmasında deyil, nəyin qarşısında əyilməməsindədir.
Naim Süleymanoğlu platformada dəmiri başı üzərinə qaldırırdı. Həyatda isə öz adını, kimliyini və azadlığını qorumağa çalışırdı. Bəlkə də onu əsl əfsanəyə çevirən məhz bu idi.
