Bobbi Çarlton futbol tarixində qazandığı titullarla yanaşı, həyatının ən ağır sınaqlarından birindən sağ çıxması ilə də xatırlanır. O, komanda yoldaşlarının həyatını itirdiyi təyyarə qəzasından xilas oldu, illər sonra isə həmin faciənin izlərini daşıyan klubla Avropanın zirvəsinə yüksəldi.
İngiltərə millisinin formasında dünya çempionu oldu, futbolun ən nüfuzlu fərdi mükafatını qazandı və adını əbədi olaraq bu idmanın tarixinə yazdırdı.
Amma onun hekayəsi yalnız qələbələrdən ibarət deyildi. Bu, itkilərdən sonra yenidən ayağa qalxmağın, şəxsi faciəni böyük uğurlara çevirməyin və futboldan daha böyük bir irs qoymağın hekayəsi idi.
Oxu.Az-ın "İdmandan kənar" rubrikasında bu dəfə İngiltərə futbolunun əfsanəsi, "Mançester Yunayted"in simvollarından biri və 1966-cı ilin dünya çempionu, ser Bobbi Çarltonun həyat yolunu təqdim edirik.
Futbol üçün doğulan uşaq
Robert Çarlton 1937-ci il oktyabrın 11-də İngiltərənin Nortumberlend qraflığındakı Aşinqton şəhərində dünyaya gəlib. Futbola maraq onun həyatında erkən yaşlardan mühüm yer tuturdu. 15 yaşında "Mançester Yunayted"in diqqətini çəkən Çarlton klubun akademiyasına qoşuldu, 1954-cü ildə isə peşəkar müqavilə imzaladı.
Həmin dövrdə baş məşqçi Mett Basbinin rəhbərliyi altında yetişən gənc futbolçular İngiltərə futbolunun gələcəyini dəyişməyə hazırlaşırdılar. "Basbinin körpələri" adlandırılan bu komandanın üzvlərindən biri də Çarlton idi.
O, 1956-cı ildə əsas komandada debüt etdi və ilk oyununda iki qol vurdu. Güclü zərbələri, meydanı görmək bacarığı, ötürmələri və dözümlülüyü ilə seçilən yarımmüdafiəçi qısa müddətdə komandanın əsas oyunçularından birinə çevrildi.
Lakin onun həyatının ən ağır sınağı hələ qarşıda idi.
Bir təyyarə qəzası, yarımçıq qalan həyat hekayələri
1958-ci il fevralın 6-da "Mançester Yunayted" tarixinin ən faciəli günlərindən biri kimi yadda qaldı.
Avropa Çempionlar Kubokunun "Srvena Zvezda" ilə səfər oyunundan qayıdan komandanın təyyarəsi yanacaq doldurmaq üçün Münhendə dayanmışdı. Hava şəraiti və uçuş zolağındakı qar səbəbindən təyyarənin havaya qalxması dəfələrlə uğursuz oldu. Üçüncü cəhddə baş verən qəza isə dəhşətli nəticələrə səbəb oldu.
Faciə nəticəsində 23 nəfər həyatını itirdi. Onların arasında "Mançester Yunayted"in səkkiz futbolçusu da var idi. Həmin vaxt cəmi 20 yaşı olan Bobbi Çarlton sağ qalanlar arasında idi. O, başından aldığı zədədən sonra xəstəxanaya yerləşdirildi. Gənc futbolçu təkcə öz həyatı üçün mübarizə aparmırdı - o, sevdiyi komandanın böyük bir hissəsini itirmişdi.
Bu hadisə klubun tarixində dərin iz buraxdı. Sağ qalan oyunçular, məşqçilər və klub əməkdaşları itkilərin ağrısı ilə yaşamağa məcbur idilər. Çarlton isə futbola qayıtdı.
O, bu faciəni heç vaxt həyatının adi bir səhifəsinə çevirə bilməzdi. Çünki hər yeni mövsüm, hər böyük qələbə itirilən komanda yoldaşlarını da xatırladırdı.
Faciədən sonra qurulan böyük qayıdış
Münhen qəzasından sonra "Mançester Yunayted"in yenidən güclü komandaya çevrilməsi asan olmadı. Klub itirdiyi futbolçuların yerini doldurmaqla yanaşı, yaşadığı faciənin psixoloji yükünü də daşıyırdı.
Çarlton bu yenidənqurmanın əsas simalarından birinə çevrildi. O, tədricən İngiltərənin ən tanınmış futbolçularından biri oldu və komandanın hücum gücünün mərkəzində dayandı.
1963-cü ildə İngiltərə Kubokunu qazandı. 1965 və 1967-ci illərdə İngiltərə çempionluğunu yaşadı. Lakin Çarltonun və klubun tarixində xüsusi yeri olan bir hədəf qalırdı: Avropanın ən böyük klub mükafatı.
1968-ci il mayın 29-da "Mançester Yunayted" "Benfika" ilə Avropa Çempionlar Kubokunun finalında qarşılaşdı. "Uembli" stadionunda keçirilən görüşün əsas vaxtı 1:1 hesabı ilə başa çatdı. Əlavə vaxtda ingilislər rəqibin müqavimətini qıraraq 4:1 hesablı qələbə qazandılar. Çarlton həmin finalda iki qol vurdu və komandanın kapitanı kimi kuboku başı üzərinə qaldırdı.
Bu, "Mançester Yunayted"in bu turnirdəki ilk zəfəri idi. "Münhen faciəsi"ndən cəmi on il sonra klub Avropanın zirvəsinə qayıtmışdı.
Həmin kubok sadəcə idman uğuru deyildi. O, itkilərdən sonra davam etməyin, dağılan bir komandanın yenidən qurulmasının və unudulmayan insanların xatirəsinə qazanılan qələbənin rəmzinə çevrildi.
İngiltərənin dünya çempionu olduğu gün
Çarltonun klub karyerası böyük uğurlarla yadda qalsa da, milli komandada qazandığı nailiyyət onun adını bütün dünyada məşhurlaşdırdı.
1966-cı ildə İngiltərə dünya çempionatına ev sahibliyi edirdi. Milli komandanın heyətində Bobbi ilə yanaşı, onun böyük qardaşı Cek Çarlton da yer almışdı. İngiltərə turnirdə irəlilədikcə Bobbi Çarltonun rolu daha da böyüyürdü. O, yarımfinalda Portuqaliya ilə qarşılaşmada iki qol vuraraq komandasının 2:1 hesablı qələbəsində əsas pay sahibi oldu.
Finalda isə İngiltərə Qərbi Almaniya ilə üz-üzə gəldi. Gərgin mübarizənin ardından əlavə vaxtda üstünlük qazanan meydan sahibləri 4:2 hesabı ilə qalib gəldilər və tarixlərində ilk dəfə dünya çempionu oldular. Bobbi və Cek Çarlton eyni komandada dünya çempionluğu yaşayan qardaşlar kimi də tarixə düşdülər.
Bobbi üçün bu qələbə fərdi uğurdan daha böyük məna daşıyırdı. O, on il əvvəl komanda yoldaşlarını itirmiş, yenidən qurulan "Mançester Yunayted"in liderinə çevrilmiş və indi ölkəsinin ən böyük futbol zəfərinin iştirakçısı olmuşdu.
Həmin il onun uğurları bununla bitmədi. Çarlton 1966-cı ildə "Qızıl top" mükafatına layiq görüldü və Avropanın ən yaxşı futbolçusu seçildi.
Rəqəmlərin arxasında duran əfsanə
Bobbi Çarltonun karyerası yalnız emosional hekayəsi ilə deyil, statistik göstəriciləri ilə də diqqət çəkir.
"Mançester Yunayted"in əsas komandasında 17 il çıxış edən futbolçu 758 oyunda meydana çıxıb və 249 qol vurub. Uzun müddət klubun ən məhsuldar oyunçusu olaraq qalıb.
İngiltərə millisində isə 106 oyun keçirib və 49 dəfə fərqlənib. O, dünya çempionluğu ilə yanaşı, milli komandanın tarixində ən mühüm simalardan biri kimi qəbul olunur.
Çarltonun futbolçu kimi fərqləndiyi cəhətlərdən biri də oyun tərzi idi. O, yalnız qol vurmaqla kifayətlənmirdi. Meydanın müxtəlif zonalarında hərəkət edir, hücumları qurur, uzaq məsafədən güclü zərbələr endirir və komandasının oyununa istiqamət verirdi.
1994-cü ildə cəngavər tituluna layiq görülən Çarlton futbolun həm meydanda, həm də meydandan kənarda nümunəvi simalarından biri kimi tanınırdı.
Həyatın son sınağı
Futbolçu karyerasını başa vurduqdan sonra da Çarlton "Mançester Yunayted"dən uzaqlaşmadı. O, klubun rəhbərliyində və idarəçilik fəaliyyətində iştirak etdi, uzun illər komandanın səfiri kimi çıxış etdi.
Lakin həyatının son illəri başqa bir mübarizə ilə yadda qaldı.
2020-ci ildə Çarltonda demensiya xəstəliyinin olduğu açıqlanmışdı. İllərlə meydanda fiziki və taktiki üstünlüyü ilə seçilən əfsanə indi yaddaş və idrak qabiliyyətlərinə təsir edən xəstəliklə üz-üzə idi.
Bobbi Çarlton 2023-cü il oktyabrın 21-də, 86 yaşında vəfat etdi.
Onun ölümü İngiltərə futbolunda bütöv bir dövrün başa çatması kimi qarşılandı. "Mançester Yunayted", İngiltərə Futbol Assosiasiyası və dünyanın müxtəlif futbol qurumları Çarltonun xatirəsini ehtiramla yad etdilər.
Bəs bütün bunların mənası nə idi?
Bobbi Çarltonun həyatını yalnız qazanılan kuboklarla ölçmək mümkün deyil.
O, "Münhen faciəsi"ndən sağ çıxan gənc futbolçu idi. İllər sonra həmin klubla Avropanın ən böyük mükafatını qazandı. İngiltərənin dünya çempionu olduğu komandada oynadı, "Qızıl top"u əldə etdi və futbol tarixinin ən tanınmış simalarından birinə çevrildi.
Ancaq onun hekayəsində ən təsirli məqam qələbələrin sayı deyil. Ən təsirli məqam ağır itkilərdən sonra həyatına davam etməsi, futbola qayıtması və həm klubunun, həm də ölkəsinin tarixində mühüm rol oynamasıdır.
Bəzən futbol tarixində insanları yaddaşlarda saxlayan yalnız onların vurduğu qollar olmur. Bəzən onların kim olduqlarını göstərən əsas məqam ən çətin gündən sonra necə davam etmələridir.
