Anatoli Kaşpirovski: sovet psixoterapevtinin yolu

1980-ci illərin sonunda, sovet erasının qürubunda, televiziyada "Həkim-psixoterapevt Anatoli Kaşpirovskinin sağlamlıq seansları" başlayanda SSRİ şəhərlərinin küçələri sanki boşalırdı. Milyonlarla insan ekran vasitəsilə sağalacağına inanaraq, dik baxışlı bu adamın hər bir sözünü heyranlıqla dinləyirdi. Onilliklər keçsə də, Anatoli Kaşpirovski fenomeni hələ də alimlər, həkimlər və tarixçilər arasında kəskin müzakirələrə səbəb olur. Bu insan əslində kim idi - zamanı qabaqlamış diplomlu alim, yoxsa istedadlı manipulyator?

Anatoli Mixayloviç Kaşpirovski 1939-cu ildə anadan olub. Yenidənqurma dövründə ortaya çıxan bir çox həmkarlarından fərqli olaraq, o, fundamental tibb təhsilinə malik idi. Vinnitsa Tibb İnstitutunu bitirən Kaşpirovski 25 il psixiatriya xəstəxanasında çalışıb, namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib və ağır atletika üzrə SSRİ idman ustası adını alıb. Onun elmi bazası sugestiya (təlqin) və psixoterapiya metodlarına əsaslanırdı.

Kaşpirovskinin karyerasında əsl sıçrayış 1988–1989-cu illərdə baş verdi. İlk olaraq o, cərrahiyyə əməliyyatları zamanı xəstələrin ağrısızlaşdırılmasını psixoloji yolla həyata keçirdiyi unikal telemüstlər təşkil etdi. Qadınlar tam şüurlu vəziyyətdə idilər və minlərlə kilometr uzaqlıqda olan həkimlə ünsiyyət qururdular. Tezliklə Mərkəzi Televiziyada yayımlanan verilişlər silsiləsi əyalət həkimini bir anda ölkənin baş media simasına çevirdi.

Milyonlara təsir etməyin sirri nədə idi?

Müasir elm və akademik psixoterapiya baxımından Kaşpirovski fenomeni bir neçə amillə izah olunur:

- Kütləvi plasebo effekti: Çox sayda insan yalnız həkimin nüfuzuna və metodun gücünə inanaraq səhhətində müvəqqəti yaxşılaşma hiss edirdi.

- Sosial kontekst: 80-ci və 90-cı illərin keçidi gələcəyin qeyri-müəyyənliyi və vərdiş edilmiş həyat tərzinin dağılması səbəbindən kolossal stresslə müşayiət olunurdu. Cəmiyyətin "möcüzəyə" və reallığa nəzarəti bərpa edə biləcək güclü bir fiqura ehtiyacı var idi.

- Peşəkar Erikson hipnozu: Kaşpirovski monoton səs tonu, dəqiq fasilələr və sərt qeyri-verbal təqdimatla auditoriyanın diqqətini saxlayaraq, qeyri-direktiv təlqin üsullarından məharətlə istifadə edirdi.

SSRİ Səhiyyə Nazirliyi əhalinin psixi sağlamlığına dair narahatlıqlar səbəbindən proqramların yayımını dayandırdı. Tənqidçilər qeyd edirdilər ki, bəzi həssas insanlarda kütləvi seanslar psixi pozuntuların kəskinləşməsinə səbəb olurdu.

Müasirlik və media məkanına qayıdış

Proqram bağlandıqdan sonra Anatoli Kaşpirovski Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasının deputatı olmağı çatdırdı, uzun illər ABŞ-da yaşayıb fəaliyyət göstərdi, lakin öz işindən heç vaxt əl çəkmədi.

Son illərdə psixoterapevtin fiquruna maraq yenidən alovlanıb. Kaşpirovski internet platformalarını fəal şəkildə mənimsəyir, sosial şəbəkələrdə canlı yayımlar edir və görüşlər təşkil edir. Yenidən qlobal böhranlar və təşvişlə üzləşən müasir cəmiyyət, otuz il əvvəl olduğu kimi eyni psixoloji dayaqları tələb edir. Anatoli Kaşpirovski kütləvi təlqinin böyük gücünü nümayiş etdirən unikal tarixi və psixoloji presedent olaraq qalmaqdadır.