Cüdo üzrə Dünya Çempionatı: tarixi və qaydaları

Cüdo üzrə Dünya Çempionatı, əhəmiyyətinə görə yalnız Olimpiya Oyunlarından geri qalan ən nüfuzlu beynəlxalq yarışdır. Hər il bu turnir planetin dörd bir yanından ən güclü tatami ustalarını bir araya gətirir. Hər bir peşəkar cüdoçu üçün dünya birinciliyində qızıl medal qazanmaq idman karyerasının zirvəsi, həmçinin onun qüsursuz məharətinin, iradə gücünün və taktiki təfəkkürünün təsdiqidir.

Turnirin tarixi: Tokiodan qlobal miqyaslı tanınmayadək

Kişilər arasında cüdo üzrə tarixdə ilk Dünya Çempionatı 1956-cı ildə bu döyüş sənətinin tarixi vətəni olan Tokioda keçirilmişdir. Həmin dövrdə yarışlar çəki dərəcələrinə bölünmədən təşkil olunurdu və ən yaxşı texnika nümayiş etdirən istənilən idmançı qalib ola bilərdi.

Qadın cüdosu rəsmi statusu xeyli gec qazandı. İlk qadınlararası Dünya Çempionatı yalnız 1980-ci ildə Nyu-Yorkda baş tutdu. 1987-ci ildən etibarən isə kişilər və qadınlar arasında fərdi turnirlər birgə keçirilməyə başladı. Yarışların təşkilatçısı və əsas nəzarətçi orqanı qismində Beynəlxalq Cüdo Federasiyası (IJF) çıxış edir və bu qurum mütəmadi olaraq hakimlik standartları ilə idmançıların təhlükəsizliyini təkmilləşdirir.

Çəki dərəcələri və format

Müasir dünya birinciliklərinin reqlamenti ciddi şəkildə strukturlaşdırılıb. Kişilər və qadınlar yeddi fərqli çəki dərəcəsində mübarizə aparırlar:

- Kişilər: 60 kq-dək, 66 kq-dək, 73 kq-dək, 81 kq-dək, 90 kq-dək, 100 kq-dək və 100 kq-dan yuxarı.

- Qadınlar: 48 kq-dək, 52 kq-dək, 57 kq-dək, 63 kq-dək, 70 kq-dək, 78 kq-dək və 78 kq-dan yuxarı.

Fərdi qarşılaşmalarla yanaşı, qarışıq komanda yarışları (Mixed Teams) da böyük populyarlıq qazanıb. Bu maraqlı format kişiləri və qadınları vahid komandada birləşdirir və burada ümumi uğur hər bir iştirakçının birliyindən və töhfəsindən asılı olur. Çempionatın proqramını ənənəvi olaraq məhz komanda yarışı bağlayır.

Qaydaların xüsusiyyətləri və güləş fəlsəfəsi

Cüdo sadəcə idman deyil, "qalib gəlmək üçün güzəştə get" prinsipinə əsaslanan dərin bir fəlsəfədir. Digər bir çox döyüş növlərindən fərqli olaraq, burada zərbələr qadağandır. Qələbə aşağıdakı üsullarla əldə edilir:

- Fəndlər/Atışlar ("ippon" - təmiz vaxtından əvvəl qələbə, yaxud "vaza-ari" - yarım xal olaraq qiymətləndirilir).

- Rəqibi müəyyən olunmuş vaxt ərzində kürəyi üstə saxlamaq (saxlanılma).

- Ağrıverici və ya boğucu fəndlər (yalnız qollara icazə verilir).

Görüşün gedişatını hakim heyəti diqqətlə izləyir. Qaydaların pozulması (aktiv olmamaq, tatamidən kənara çıxmaq, qadağan olunmuş tutuşlar) xəbərdarlıqlarla ("şido") cəzalandırılır. Üç "şido" avtomatik olaraq diskvalifikasiyaya ("hansoku-make") səbəb olur.

Dünya tatamisinin əsas favoritləri

Tarixən bu idman növünün trendlərini cüdonun yaradıcıları olan yaponiyalı idmançılar müəyyən edirlər. Lakin turnirin qaliblərinin coğrafiyası sürətlə genişlənir. Bu gün Yaponiya məktəbinə Fransa, Gürcüstan, Cənubi Koreya, Braziliya, Azərbaycan və Monqolustan yığmaları ciddi rəqabət yaradırlar. Hər yeni Cüdo üzrə Dünya Çempionatı yeni adlar kəşf edir və azarkeşlərə dünya idman tarixinə əbədi yazılacaq güzəştsiz taktiki qarşıdurmalar bəxş edir.