"Əfv sərəncamı" teqi üzrə xəbərlər
Əfv haqqında sərəncam – məhkumlara cəzanı yüngülləşdirməyə və ya ləğv etməyə imkan verən, humanist prinsiplərə və qanunvericiliyə əsaslanan mərhəmət aktıdır. Azərbaycanda, Rusiyada və digər ölkələrdə bu mexanizm hüquq sistemində mühüm rol oynayır, ədalət və mərhəmət arasında tarazlığı əks etdirir.
Əfv nədir?
Əfv – dövlət başçısının (adətən prezidentin) məhkumu cəzanın sonrakı çəkilməsindən azad etmək, onu yüngülləşdirmək və ya məhkumluğu götürmək haqqında qərarıdır. Azərbaycanda əfv Konstitusiyanın 109-cu maddəsinin 22-ci bəndi ilə, Rusiyada isə RF Konstitusiyasının 89-cu maddəsi ilə tənzimlənir. Əfv prezidentin müstəsna səlahiyyətidir və məhkumların və ya onların nümayəndələrinin vəsatətləri əsasında həyata keçirilir.
Əfvin əsas prinsipləri:
- Humanizm: Məhkumun səhhəti, ailə vəziyyəti və davranışı nəzərə alınır.
- Ədalət: Qərar günahı ləğv etmir, lakin islah olunduğunu nümayiş etdirənlər üçün cəzanı yüngülləşdirir.
- Qanunçuluq: Prosedur ciddi şəkildə tənzimlənir, komissiyalar tərəfindən baxılma və fərmanın verilməsi daxil olmaqla.
Əfv proseduru
Azərbaycanda və Rusiyada əfv prosesi bir neçə mərhələdən ibarətdir:
- Vəsatətin verilməsi: Məhkum, onun qohumları və ya vəkilləri ərizə verirlər. Azərbaycanda müraciətlərə islah müəssisələrinin rəhbərliyi tərəfindən baxılır və prezident yanında Əfv Komissiyasına göndərilir.
- Baxılma: Komissiya məhkumun şəxsiyyəti, davranışı, səhhəti və cinayətin ictimai təhlükəliliyi haqqında məlumatları təhlil edir.
- Prezidentin qərarı: Təsdiq olunduğu halda fərman və ya sərəncam verilir. Məsələn, 26 may 2025-ci ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Müstəqillik Günü ərəfəsində dörd rusiyalı daxil olmaqla 218 məhkumun əfv edilməsi haqqında sərəncam imzalamışdır.
Rusiyada əfv regional və federal komissiyaların tövsiyələrindən sonra prezidentin fərmanı ilə rəsmiləşdirilir. 2024-cü ildə Vladimir Putin humanizm prinsiplərinə əsaslanaraq, xüsusilə analara və hamilə qadınlara münasibətdə 52 qadını əfv etmişdir.
Əfv nümunələri
Azərbaycanda əfv çox vaxt Müstəqillik Günü və ya Heydər Əliyevin yubileyi kimi dövlət bayramlarına həsr olunur. 2023-cü ildə İlham Əliyev ümummilli liderin 100 illiyi münasibətilə 801 nəfəri əfv etmiş, onlardan 463 nəfər azadlıqdan məhrum etmədən azad edilmişdir. Rusiyada 2023-cü ildə xüsusi əməliyyat iştirakçıları əfv almışlar ki, bu da Dmitri Peskovun qeyd etdiyi kimi, ictimai müzakirələrə səbəb olmuşdur.
Beynəlxalq kontekst
Əfv bir çox ölkələrdə tətbiq edilir. Məsələn, Özbəkistanda 2017-ci ildə prezident Şavkat Mirziyoyev Konstitusiyanın ildönümünə məhkumları əfv edərək, mərhəmət ənənələrini vurğulamışdır. ABŞ-da əfv səlahiyyətləri prezident və qubernatorlara məxsusdur. Azərbaycanda əfv çox vaxt AŞPA kimi beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən insan hüquqları məsələlərində irəliləyiş kimi alqışlanır.
İctimai əhəmiyyət
Əfv humanist dəyərləri əks etdirir, islah olunmaq və cəmiyyətə qayıtmaq üçün şans verir. Lakin o, xüsusilə ağır cinayətlərə görə məhkum edilənlərin əfvi kimi rezonans doğuran işlərdə mübahisələrə səbəb olur. Azərbaycanda belə aktlar Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuş mərhəmət ənənələrinə sadiq qalan dövlət obrazını möhkəmləndirir.
Nəticə
Əfv haqqında sərəncam – humanizmi və qanunçuluğu birləşdirən hüquq sisteminin mühüm alətidir. 2025-ci ildə Azərbaycan və digər ölkələr islah olunduğunu nümayiş etdirən məhkumları dəstəkləmək və hakimiyyətə ictimai etimadı möhkəmləndirmək üçün əfvdən istifadə etməyə davam edirlər. Bu proses effektiv və ədalətli qalmaq üçün şəffaflıq və hüquqi normaların gözlənilməsini tələb edir
