"Elektrik cərəyanı" teqi üzrə xəbərlər
Elektrik cərəyanı müasir sivilizasiyanın hərəkətverici qüvvəsidir. Elmi dildə desək, elektrik cərəyanı yüklü zərrəciklərin nizamlı (istiqamətlənmiş) hərəkətidir. Metallarda bu yükdaşıyıcılar elektronlar, elektrolitlərdə ionlar, qazlarda isə həm ionlar, həm də elektronlardır.
Cərəyanın Yaranma Şərtləri
Daxili dövrədə davamlı elektrik cərəyanının mövcud olması üçün üç əsas şərt vacibdir:
Sərbəst yükdaşıyıcıların varlığı: Maddənin daxilində hərəkət edə bilən elektron və ya ionlar olmalıdır.
Elektrik sahəsi: Yükləri hərəkətə gətirmək üçün xarici qüvvə (potensiallar fərqi) tələb olunur.
Qapalı dövrə: Cərəyanın kəsilmədən axması üçün keçiricilərdən ibarət yol tam olmalıdır.
Əsas Kəmiyyətlər
Elektrik cərəyanını xarakterizə edən üç əsas fiziki kəmiyyət mövcuddur ki, bunlar arasındakı əlaqə Om qanunu ilə müəyyən edilir:
Cərəyan şiddəti (I): Naqilin en kəsiyindən vahid zamanda keçən yükün miqdarıdır. Vahidi Amperdir (A).
Gərginlik (U): Elektrik sahəsinin yükü hərəkət etdirmək üçün gördüyü işdir. Vahidi Voltdur (V).
Müqavimət (R): Maddənin cərəyan axınına göstərdiyi maneədir. Vahidi Ohmdur (Omega).
Cərəyanın Növləri: Sabit və Dəyişən
Praktikada elektrik cərəyanı iki əsas formaya bölünür:
Sabit cərəyan (DC): Zaman keçdikcə istiqaməti və qiyməti dəyişməyən cərəyandır. Batareyalar, akkumulyatorlar və günəş panelləri sabit cərəyan mənbəyidir.
Dəyişən cərəyan (AC): Zaman keçdikcə həm istiqaməti, həm də qiyməti dövri olaraq dəyişir. Məişətdə istifadə etdiyimiz rozetkalardakı cərəyan məhz dəyişən cərəyandır, çünki onun uzaq məsafələrə ötürülməsi daha səmərəlidir.
Cərəyanın Təsirləri
Elektrik cərəyanı keçdiyi mühitdə müxtəlif izlər qoyur:
İstilik təsiri: Ütü və qızdırıcıların iş prinsipi.
Maqnit təsiri: Elektrik mühərriklərinin əsasıdır.
Kimyəvi təsir: Elektroliz prosesində maddələrin ayrılması.
Elektrik cərəyanı yalnız texnoloji rahatlıq deyil, həm də düzgün idarə olunmadıqda təhlükə mənbəyidir. Bu səbəbdən elektrik dövrələri ilə işləyərkən təhlükəsizlik qaydalarına riayət etmək mütləqdir.
