«28 May» metro stansiyası: tarixi, memarlığı və yerləşməsi

«28 May» stansiyası Bakı metropoliteninin əsas nöqtələrindən biridir və qırmızı və yaşıl xətləri bir-birinə bağlayır. Əlverişli yerləşməsi və keçid stansiyası statusu sayəsində bu stansiya hər gün minlərlə sərnişini qəbul edir, onun memarlığı və tarixi isə onu Azərbaycan paytaxtının diqqətəlayiq mədəni irs obyektlərindən birinə çevirir.

Stansiyanın tarixi və adının dəyişdirilməsi

Stansiya 1967-ci il noyabrın 25-də «İçərişəhər» — «Nəriman Nərimanov» sahəsinin tərkibində istifadəyə verilmişdir. Əvvəlcə stansiya «28 Aprel» adını daşıyırdı — 1920-ci ildə Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qurulması tarixinin şərəfinə. Lakin müstəqilliyin bərpasından sonra, 1992-ci ildən Azərbaycanda 28 May Respublika Günü kimi qeyd olunmağa başlandı, bununla əlaqədar stansiyanın adı «28 May»la əvəz edildi. Maraqlıdır ki, adın dəyişdirilməsi üçün yalnız tarixdəki rəqəmlərin yerini dəyişmək kifayət etdi, bu da adın dəyişdirilməsinə simvolik məna qazandırdı.

Stansiyanın mərkəzi zalında əvvəllər şəhərin stilizə olunmuş gerbi — dəniz dalğası və üç məşəl təsvir olunmuşdu, lakin bu gün onun yerini Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucularından biri, yazıçı Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin dövlət üçrəngli bayrağı fonunda portretini əks etdirən mozaik lövhə tutub. Bu da stansiyanın ölkənin müstəqillik tarixi ilə bağlılığını vurğulayır.

Memarlıq və texniki xüsusiyyətlər

«28 May» dərin yerləşən stansiyadır və burada Bakı metrosunun qırmızı və yaşıl xətləri kəsişir. Platformanın uzunluğu 105 metrdir, bu da beş vaqondan ibarət qatarların qəbuluna imkan verir. Aşağı vestibüldə döşəmə qırmızı qranitlə örtülüb, divarlar isə mavi Ural mərməri ilə üzlənib, bu da interyerə ciddi və təntənəli görkəm verir.

Bu, Bakı metrosunda iki çıxışı olan yeganə dərin yerləşmə stansiyasıdır: birincisi Cəfər Cabbarlı meydanına — dəmir yolu vağzalının yaxınlığına və Mirəli Qaşqay küçəsinə açılır, ikincisi isə Salatın Əsgərova küçəsindəki bina kompleksinə daxil edilib, burada həmçinin metropoliten idarəsi yerləşir. Birinci, köhnə çıxış nəhəng beton örtüklə və dəmir əllər ilə Bakının açarının emblemləri ilə bəzədilmiş taxta qapılarla xarakterizə olunur, 1993-cü ildə açılan ikinci çıxışın isə damı yelkəni və ya uçan quşun qanadını xatırladan şəkildə qaldırılıb.

Xüsusi diqqətə layiq olan stansiyanın səs tərtibatıdır: qatar stansiyaya yaxınlaşarkən vaqonlarda milli muğamdan — «Qarabağ şikəstəsi»ndən bir fraqment səslənir, bu da stansiyadan keçidi Azərbaycanla mədəni tanışlığın bir hissəsinə çevirir.

Yerləşmə və nəqliyyat əlaqələri

Paytaxtın dəmir yolu vağzalına yaxın yerləşməsi sayəsində stansiya şəhərin böyük nəqliyyat qovşağının bir hissəsi kimi mühüm rol oynayır. Stansiyanın platformasından qatarlar dörd istiqamətə hərəkət edir — «İçəri Şəhər» və «Memar Əcəmi» stansiyalarına, həmçinin «Bakmil» və «Azi Aslanov» stansiyalarına. Bundan əlavə, burada qonşu stansiyaya keçid nəzərdə tutulub, oradan isə «Şah İsmayıl Xətai» istiqamətində getmək mümkündür.

2016-cı il aprel ayında üçüncü xəttin birinci sahəsi açılana qədər «28 May» bütün Bakı metropoliteni üzrə yeganə keçid stansiyası olaraq qalırdı, bu da az qala yarım əsr ərzində onu şəhərin ən mühüm nəqliyyat qovşağına çevirirdi.

Stansiyanın bugünkü əhəmiyyəti

Bu gün «28 May» Bakının ən çox yüklənmiş və tanınan stansiyalarından biri olaraq qalır. O, böyük keçid qovşağının funksionallığını Azərbaycanın tarixindəki əsas mərhələləri — sovet dövründən müstəqilliyin bərpasınadək — əks etdirən tarixi və bədii irslə birləşdirir. Paytaxtın qonaqları üçün stansiya təkcə nəqliyyat məntəqəsi kimi deyil, həm də memarlıq və simvolika vasitəsilə ölkənin taleyindən danışan özünəməxsus açıq səma altında muzey kimi maraqlıdır.