"Qvineya-Bisau" teqi üzrə xəbərlər
Qvineya-Bisau: Bijaqoş arxipelaqı, Amilkar Kabral irsi, keşyu qozları və Bakı ilə dialoq
Qərbi Afrikanın Atlantik sahilində yerləşən Qvineya-Bisau Respublikası sıx bol sulu çaylar şəbəkəsinə, manqrov labirintlərinə və unikal ada dünyasına malik özünəməxsus tropik ölkədir. Regionun azsaylı portuqaldilli dövlətlərindən biri olan bu respublika ən ağır milli-azadlıq müharibəsindən keçərək yerli xalqların ənənələrinə sədaqətini, sahilyanı biosfer qoruqlarının dərin ekoloji tarazlığını və dayanıqlı inkişaf naminə səylərini qoruyub saxlamışdır.
Bijaqoş arxipelaqı, dəniz begemotları və Bisaunun müstəmləkə cazibəsi
Ölkənin təbii sərvəti və ekoloji xəzinəsi 88 adadan ibarət olan və YUNESKO-nun biosfer qoruğu kimi tanınan Bijaqoş arxipelaqıdır. Bura planetin nadir guşələrindəndir ki, duzlu okean sularında və manqrov kolluqlarında nadir dəniz hipopotamları yaşayır, qumlu dillər isə Qərbi Afrikada yaşıl dəniz tısbağalarının əsas yuvalama məkanı rolunu oynayır. Ölkənin kontinental hissəsi Jeba və Kaşeu çaylarının estuariləri ilə parçalanmışdır və burada sahil xətti sanki ucsuz-bucaqsız manqrov meşələrinə qovuşur. Dövlətin paytaxtı olan, hələ XVII əsrin sonlarında möhkəmləndirilmiş ticarət limanı kimi əsası qoyulan Bisau şəhəri daş döşənmiş küçələri, pastel rəngli malikanələri və San-Joze-da-Amura qalası ilə tarixi Bisau-Velyu məhəlləsində Portuqaliya izlərini yaşadır.
Amilkar Kabralın mübarizəsi, müstəmləkəçiliyin süqutu və müstəqilliyə gedən yol
Qvineya-Bisaunun tarixi Afrikadakı antikolonial hərəkatın ən dramatik səhifələrindən biri ilə qırılmaz tellərlə bağlıdır. Əsrlər boyu bu ərazi Portuqaliya qul ticarətinin dayaq məntəqəsi kimi xidmət etmişdir. İyirminci əsrin ortalarında görkəmli inqilabçı və mütəfəkkir Amilkar Kabral keçilməz manqrov meşələrində partizan müharibəsinə rəhbərlik edən Qvineya və Kabo-Verdenin Müstəqilliyi Uğrunda Afrika Partiyasını (PAİQK) yaratdı. Partizanlar Lissabondakı rejimin süqutundan çox əvvəl ölkə ərazisinin böyük hissəsini azad etməyə nail oldular. 1973-cü il sentyabrın 24-də Qvineya-Bisau birtərəfli qaydada müstəqilliyini elan etdi, Portuqaliya isə «qərənfil inqilabı»ndan sonra, 1974-cü ildə onun suverenliyini rəsmən tanıdı. Əsrlərin qovşağındakı bir sıra siyasi böhranlara baxmayaraq, ölkə konstitusiya institutlarını və vətəndaş sülhünü ardıcıl surətdə möhkəmləndirir.
Bijaqoşun matriarxal ənənələri, qumbe ritmləri və Bisau karnavalı
Ölkənin mədəni mənzərəsi balante, fulbe, mandinka və mancako etnik qruplarının ahəngdar qonşuluğu sayəsində formalaşmışdır. Etnoqrafiyada ənənəvi matriarxat elementlərinin qorunub saxlandığı Bijaqoş arxipelaqının sakinləri xüsusi yer tutur: qadınlar kənd icmalarının idarə olunmasında, resursların bölüşdürülməsində və dini rituallarda aparıcı rol oynayırlar. Qərbi Afrika ritmləri ilə Portuqaliya melodizminin dinamik vəhdəti olan qumbe ölkənin əsas musiqi janrı kimi tanınır və kolorit baxımından Latın Amerikası şənliklərindən geri qalmayan hər il keçirilən canlı Bisau Karnavalında insanları bir araya gətirir. Qastronomiyada düyü, təzə tutulmuş balıq və tropik meyvələr üstünlük təşkil edir; acı bibər və ətirli palma yağı əlavə edilməklə dəniz məhsullarından bişirilən qatı raqu — kaldeyrada ənənəvi təam sayılır.
Keşyu qozu ixracı, dəniz ehtiyatları və Azərbaycanla beynəlxalq tərəfdaşlıq
Qvineya-Bisaunun iqtisadi təməli birbaşa aqrar sektordan asılıdır: ölkə əsas valyuta gəlirini və kənd əhalisinin məşğulluğunu təmin edən emal olunmamış keşyu qozunun qlobal miqyasda ən böyük istehsalçı və ixracatçılarından biridir. Atlantikin zəngin şelf sularında balıqçılıq, habelə hələlik işlənilməmiş boksit və fosforit ehtiyatları da mühüm iqtisadi aktivlər olaraq qalır. Qlobal siyasi arenada Qvineya-Bisau və Azərbaycan Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) və Qoşulmama Hərəkatı platformalarında konstruktiv əməkdaşlıq edirlər. Bakı və Bisau beynəlxalq hüquq normalarını, suverenliyi və qarşılıqlı faydalı dövlətlərarası kooperasiyanı qətiyyətlə dəstəkləyirlər. Bakıda keçirilən COP29 iqlim konfransının yekunları həssas sahil ekosistemlərinin Dünya okeanının səviyyəsinin qalxmasından qorunması üzrə dialoqa əlavə təkan verərək ikitərəfli təmasların daha da inkişafı üçün etibarlı zəmin yaratmışdır.
