Süni intellekt qısa müddət ərzində konfranslarda maraq doğuran yenilikdən media məkanında qüvvələr nisbətini dəyişdirə bilən güclü bir alətə çevrilib. IV Şuşa Qlobal Media Forumunun ikinci günündə bu mövzu həm kürsüdən, həm də panel müzakirələri zamanı diqqət mərkəzində olub.
Oxu.Az xəbər verir ki, bu barədə News.ru-nun iyulun 13-14-də keçirilən IV Şuşa Qlobal Media Forumuna həsr olunmuş materialında qeyd olunub.
Azərbaycan Prezidentinin köməkçisinin Şuşadakı forumda nələrdən bəhs etdi?
"Sülhün təşviqində medianın missiyası: Həqiqətin bərpası və etimadın yenidən qurulması" mövzusuna həsr olunan IV Şuşa Qlobal Media Forumunun ikinci günü Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyevin çıxışı ilə başlayıb.
O qeyd edib ki, yaxın keçmişdə media sahəsində süni intellekt, sadəcə, başlanğıc mərhələsində idi və onun köməyi ilə hazırlanan çıxışlar qeyri-adi qarşılanırdı. İndi isə bu texnologiya gündəlik həyatımızın ayrılmaz bir hissəsinə çevrilib.
"Cəmi iki il ərzində süni intellekt reallığımızın bir parçasına çevrilib", - deyə Hikmət Hacıyev bildirib. Onun sözlərinə görə, sosial şəbəkələr dialoq imkanlarını genişləndirməklə yanaşı, cəmiyyətdə manipulyasiya və dezinformasiyanın yayılma sürətini də artırıb.
"Rəqəmsal platformalar milyardlarla insana səs hüququ versə də, bəzən yalanı doğrudan ayırmaq daha çətin olur", - deyə o vurğulayıb.
Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi, həmçinin yeniyetmə və uşaqların zərərli məzmundan, kiberqısnama və asılılıq yaradan alqoritmlərdən qorunması məsələsinə toxunub. O əlavə edib ki, dövlətin və cəmiyyətin əsas məqsədi texnologiyaları məhdudlaşdırmaq deyil, rəqəmsal innovasiyaları məsuliyyətlə uzlaşdırmaqdır.
"Məsələ texnologiyaların qarşısını almaq deyil, uşaqları qorumaq və rəqəmsal yeniliklərin rəqəmsal məsuliyyətlə birlikdə inkişafını təmin etməkdir. Biz süni intellektlə bağlı eyni səhvləri təkrarlayırıq. Heç kim elm və texnologiyanın inkişafını dayandıra bilməz. Lakin müvafiq tənzimləmə mexanizmləri və etik normalar mütləq olmalıdır", - deyə H.Hacıyev izah edib.
Şuşadakı media forumunun panel müzakirələrində hansı məsələlər qaldırıldı?
Forumun ikinci gününün moderatorları qismində "Euronews" kanalının Yaxın Şərq, Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz üzrə idarəedici redaktoru Ceyn Uizerspun və "AnewZ" TV-nin baş redaktoru Qay Şoun çıxış ediblər.
Tədbir proqramı çərçivəsində üç təkbətək söhbət və üç panel müzakirəsi baş tutub. "Media vasitəsilə sülh quruculuğu və ictimai diskurs" adlı ilk paneldə "AnewZ" TV-nin aparıcısı Nadya Qayan, Mərakeşin Audiovizual Kommunikasiya üzrə Ali Orqanının prezidenti Lətifə Axerbaş və Qazaxıstanın mədəniyyət və informasiya nazirinin birinci müavini Kanat İskakov iştirak ediblər.
"Dağıntıdan dirçəlişə: Şəhər narrativləri və media məsuliyyəti" adlı ikinci panelin spikerləri "AnewZ" TV-nin baş redaktor müavini Orxan Amaşov, "Anadolu" agentliyinin vitse-prezidenti və baş redaktoru Yusuf Özhan, eləcə də "AnewZ" TV-nin icraçı direktoru Rüfət Həmzəyev olub.
"Etimadın bərpasında media diplomatiyası və media savadlılığının rolu" panelində isə "AnewZ" TV-nin aparıcısı Dilək Tuna, İordaniyanın Hökumət Kommunikasiyaları Nazirliyinin baş katibi Zaid Ən-Navayseh və Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) baş katibinin müavini Çjan Lin çıxış ediblər. Müasir dövrdə media mütəxəssisləri üçün əsas çağırışı Lətifə Axerbaş diqqətə çatdırıb.
"Ən mühüm vəzifə ictimaiyyətin informasiyaya inamını qaytarmaqdır", - deyən spiker əlavə edib ki, insanların 56%-dən çoxu xəbərləri, əsasən, sosial şəbəkələrdən alır, lakin bu cür məlumatların etibarlılığı ciddi şübhələr yaradır.
Kanat İskakov dövlətin vətəndaşları manipulyasiyalardan qorumaq və informasiya əldə etmək azadlığı arasındakı balansı necə qorumalı olduğu barədə danışarkən qeyd edib:
"Feyk məsələləri həmişə olub və təəssüf ki, olacaq. Bizim edə biləcəyimiz yeganə şey bütün ölkələrdə tətbiq oluna bilən dəqiq mexanizmlər və alqoritmlər hazırlamaqdır".
O, vətəndaşların media savadlılığını Qazaxıstan hökuməti üçün prioritet məsələ, dezinformasiya ilə mübarizədə isə regional və beynəlxalq əməkdaşlığı əsas istiqamət adlandırıb. Çünki heç bir ölkə təkbaşına bu problemin öhdəsindən gələ bilməz.
Axerbaş hər bir ölkənin kommunikasiya və medianın inkişafına dair öz yanaşması olduğuna, Şuşa forumunun isə bu təcrübəni bölüşmək üçün ideal platforma olduğuna əminliyini ifadə edib.
"Dezinformasiyanın sülhə təsiri: Medianın koordinasiyalı cavabları" adlı təkbətək müzakirə zamanı Britaniyanın "Atticus Partners" kommunikasiya agentliyinin təsisçisi Leon Kuk bu problemi daha da qabardıb.
"Bir neçə il əvvəl aparılan araşdırmalarda 80-ə yaxın ölkənin bu və ya digər şəkildə dövlət səviyyəsində dezinformasiyada iştirak etdiyi bildirilirdi. Dünya İqtisadi Forumunun qlobal risklər haqqında son hesabatına görə, dezinformasiya ilin ən ehtimal olunan riskidir: yalan məlumat həqiqətdən altı dəfə tez yayılır və 70% daha çox paylaşım obyektinə çevrilir", - deyə ekspert diqqətə çatdırıb.
Onun sözlərinə görə, bu məsələdə məsuliyyət yalnız dövlətlərin üzərinə düşmür.
Kuk Fransanın "Ipsos" sosioloji mərkəzinin sorğusuna istinad edərək əlavə edib:
"Distribütor platformalarının öz lentlərində nələrin baş verdiyini izləmək öhdəliyi var, bu onların birbaşa məsuliyyətidir".
Həmin sorğuya əsasən, istifadəçilərin 87%-i xəbərləri ilk olaraq sosial şəbəkələrdən öyrənir və onların yarısından çoxu orada dövlət təbliğatı ilə qarşılaşdığını etiraf edir.
Bununla bağlı Qay Şoun etiraf edib:
"Həqiqət artıq daha az obyektiv xarakter daşıyır - süni intellekt və sosial şəbəkələr dövründə hər kəs məhz qarşı tərəfin yalan danışdığına əmindir".
Onun fikrincə, jurnalistlər üçün əsas çağırış elə budur: media yoxlama prosesini ən yüksək səviyyədə qurmalı və daim təkcə başqalarının deyil, həm də öz redaksiya qaydalarını şübhə altına almalıdır, çünki izləyicilər xəbər dalınca ilk növbədə sosial şəbəkələrə üz tuturlar.
Şuşa forumu çərçivəsində ekspertlər nələrdən bəhs etdilər?
Bu gün media üçün ən böyük təhlükənin nədən ibarət olduğunu "The Pakistan Daily" nəşrinin baş redaktoru və təsisçisi Həmzə Əzhər Salam izah edib.
"Süni intellekt kimi texnologiyalar sürətlə yayılan dipfeyklər və yoxlanılmamış mətnlər yaratmağa imkan verir. Bu, hazırda media üçün ən başlıca təhlükədir", - deyə o, News.ru-ya açıqlamasında bildirib.
Onun sözlərinə görə, jurnalistlər ilk növbədə problemin miqyasını dərk etməli, həqiqətdən kənara çıxmadan və "faktçek" alətlərindən istifadə edərək ümumi peşəkar standartlar formalaşdırmalıdırlar.
O hesab edir ki, bu baxımdan Şuşadakı media forumu kimi geniş beynəlxalq iştirakçı tərkibini təmin edən platformalar xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
"Sinxua" agentliyinin müxbiri Lyu Şuçen News.ru-ya bildirib ki, süni intellektin tətbiqi jurnalistika peşəsinin özünü dəyişdirir. Onun fikrincə, süni intellektdən, əsasən, təcrübəli peşəkarlar istifadə etməlidir.
"Təcrübəli jurnalistlər üçün süni intellekt faydalı bir köməkçidir. Lakin yeni başlayanlar üçün texnologiyaya həddindən artıq güvənmək risklidir, çünki onlar mövzuları dərindən anlamaq bacarığını hələ yeni-yeni formalaşdırmalıdırlar", - deyə Lyu izah edib.
Forumun moderatoru Ceyn Uizerspunun sözlərinə görə, media sosial şəbəkələrin və dipfeyklərin yaratdığı çağırışlara yalnız öz keyfiyyətini davamlı şəkildə artırmaqla cavab verə bilər.
"Biz öz gündəliyimizi irəli sürmək üçün işləmirik - bizim əsas məqsədimiz həqiqəti çatdırmaqdır", - deyə o, News.ru ilə söhbətində vurğulayıb.
Uizerspun qeyd edib ki, auditoriya getdikcə daha tələbkar olur və yalnız faktları ardıcıl olaraq yoxlayan nəşrlərə etibar edir. Onun fikrincə, jurnalistikada süni intellekt mətnlərin birbaşa yazılması üçün deyil, yalnız tədqiqat işləri üçün tətbiq olunmalıdır.
