"Azərbaycan dili inkişafına görə dünya dilləri içərisində 25-ci yerdədir. Bu sıralamada müəyyən dillərdə danışan xalqların sayı, ədəbiyyatın yaranması, elmin və təhsilin olması, kitab nəşri, mətbuatın olması və s. rol oynayır". Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin "Kaspi" qəzeti ilə birgə reallaşdırdığı "Məktəbdə" layihəsinin qonağı olan Atatürk Mərkəzinin rəhbəri, akademik, dilçi-alim Nizami Cəfərov şagirdlərlə söhbətində Azərbaycan dili, dövlətimizin dil siyasəti haqqında maraqlı məlumatlar verib.
Oxu.Az mövzu ilə bağlı "Kaspi" qəzetinin məqaləsini təqdim edir.
Paytaxtdakı 225 nömrəli tam orta məktəbdə keçirilən görüşdə hazırkı gənclik, onların fəaliyyəti, ortaq türk dili, dərsliklərlə bağlı məsələlərə də toxunulub.
"Torpaqlarının qorunması üçün ana dilimiz də mübarizə aparırdı"
N.Cəfərov dilimizin qorunması üçün hər bir vətəndaşın üzərinə düşən məsuliyyətdən danışıb: "Adi adamlar da bilirlər ki, Prezident İlham Əliyev Qarabağ torpaqlarını işğaldan azad etməkdən ötrü bütün dünya ilə dillə döyüşürdü. 44 gün ərzində dörd dildə bütün dünyaya müraciət etdi. Prezidentimiz dünyaya sübut edirdi ki, ermənilər bizim torpaqlarımızı işğal ediblər. Düzdür, müharibədə ordumuz, diplomatiya silahlarımız da döyüşürdü, amma Vətən torpaqlarının qorunması üçün ana dilimiz də mübarizə aparırdı".
N.Cəfərov deyib ki, hamımız ana dilini əvvəlcə ailədə öyrənirik: "İndi ailələr hələ yetişməmiş uşaqlarına eyni zamanda rus, ingilis dillərini də öyrədirlər. Düzdür, valideyn heç zaman uşağının pisliyi üçün çalışmaz, amma onu nəzərə almaq lazımdır ki, uşaqlar ilk növbədə ana dilini mənimsəməli, daha sonra başqa xarici dilləri öyrənməlidirlər. Xarici dilləri öyrənəndə fikir vermək lazımdır ki, bu, ana dilinin hesabına olmasın. Ana dili başqa dilləri öyrənməkdən ötrü bizim üçün həmişə bir istinad nöqtəsidir. Ana dili ilə bizim təfəkkürümüz formalaşır. Məktəbdə öyrənilən ana dili heç bir zaman möhkəmliyini itirmir. İndiki nəsil azərbaycanlılar üç dili - dövlət dili kimi Azərbaycan dilini, region dili kimi rus dilini, beynəlxalq dil kimi ingilis dilini bilməlidirlər".
"Türkiyə türkcəsi türk xalqları üçün ortaq dil halına gəlməkdədir"
Dilçi alim "Ortaq türk əlifbası" ilə bağlı da məlumat verib: "Türk Dövlətləri Təşkilatı yaradılıb. Bu təşkilat müstəqil türk dövlətləri arasında mədəni, siyasi və iqtisadi münasibətləri tənzimləyir. Bu müstəqil dövlətlərdən Türkiyə, Azərbaycan, Özbəkistan və Türkmənistan latın əlifbasına keçiblər. Qazaxıstan və Qırğızıstanda da bu əlifbaya keçidlə bağlı mexanizm hazırlanıb. Dünyanın kiçik xalqları da çalışırlar ki, dilləri dünya səviyyəsinə qalxsın. Bizim dilimiz dünya səviyyəsinə yüksəlib, amma türk dillərinin tərkibində. Türkiyə türkcəsi də hazırda türk xalqları üçün ortaq dil halına gəlməkdədir və beynəlxalq dil olmaq iddiasındadır. Biz çalışmalıyıq ki, xaricdə yaşayan azərbaycanlılar da dillərini unutmasınlar".
"Orta məktəb dərsliklərində texniki cəhətlərə üstünlük verilir"
Akademik dərsliklərin ictimai müzakirəsi ilə bağlı mövzuya toxunub: "Mən də bir müddət orta və ali məktəblər üçün ədəbiyyat və Azərbaycan dili dərsliklərinin yazılmasında, proqramların hazırlanmasında iştirak etmişəm. Buna görə bu işin ağırlığını bilirəm. Biz nə qədər çalışsaq da, burada zövq məsələsi var. Çox istərdim ki, orta məktəb dərsliklərini orta məktəb müəllimləri yazsınlar. Özüm də ali məktəb müəllimi kimi orta məktəb üçün dərslik yazanda "bunu orta məktəb uşaqları anlayacaqmı?" deyə daim fikirləşirdim. Ona görə də dərslikləri tez-tez dəyişməyə məcbur idik. İndi başqa bir çətinlik də var: orta məktəb dərsliklərinin yazılmasına nazirlik cavabdeh deyil. İşin strukturu elə qurulub ki, kimsə sabah "dərslikdə bu qüsur var, niyə düzəltmirsiniz" - deyə soruşsa, nazirlik onu düzəltmək səlahiyyətində deyil. Təəssüf ki, orta məktəb dərsliklərində texniki cəhətlərə üstünlük verilir. Yəni kağızı səliqəli olmalı, gözü ağrıtmamalı, şriftlər standartlara cavab verməli və s. Digər tərəfdən, dərsliklər böyük maliyyə vəsaiti hesabına başa gəldiyindən proses tenderlə idarə olunur. Tenderlərdə də məzmuna baxan olmur. Ona görə də nəşriyyatlar bu məsələdə təşəbbüsü ələ alıblar. Nəticə etibarilə bu cür dərsliklər ortaya çıxıb. Qabaqlar isə dərslikləri komissiyalar hazırlayırdı. Amma onda da səhvlər olurdu". N.Cəfərov hazırda dərsliklərin çox da faciəvi vəziyyətdə olmadığını da dedi: "Dərsliklərlə tanışam. Vəziyyət o qədər də bərbad deyil. Bütün dünyada belədir: dərsliklərin alternativi olmalıdır. Fikrimcə, müəllim amili dərslik amilindən üstün olmalıdır. Bu cəhətdən də geriliyimiz var".
"Hazırkı gənclik informasiya selinin içərisindədir"
Qonaq bugünkü gənclikdə xoşagələn və bəyənilməyən xüsusiyyətlərə də toxunub: "Hazırkı gənclik çox məlumatlıdır, informasiya selinin içərisindədir. Texnoloji imkanlardan istifadə edir, sosial şəbəkələrlə əlaqə yarada bilir. Bugünkü gənclərin bilgisayarda istənilən məlumatları almaq imkanları var, dünyaya açıqdırlar. Bu, sevindiricidir. Amma kitab oxumamaları, bədii ədəbiyyatdan uzaq olmaları, diqqəti daha çox dərsliklərə, hazırlaşdıqları ixtisaslara vermələri xoşagələn deyil. Əvvəlki dövrlərdə şagirdlər 10-11-ci siniflərə qədər bütün tədris materialını mənimsəməyə çalışırdılar. Bizim vaxtımızda repetitorluq yox idi. Uşaqlar məktəbə gedir və hər şeyi orada öyrənirdilər. Amma indi uşaqlar özləri üçün məktəbdə bir ixtisaslaşma qəbul ediblər və bu istiqamətdə gedirlər".
Akademik test imtahanlarının da problem yaratdığını qeyd etdi: "Sən hansı fakültəyə daxil olacağını bilmirsən. Bu, istər-istəməz sonrakı təhsil üçün ciddi əngələ çevrilə bilir, əzbərçilik yaradır".
