Aleksandr Lukaşenko:karyerası və siyasəti

Aleksandr Qriqoryeviç Lukaşenko belarus dövlət və siyasi xadimidir, 20 iyul 1994-cü ildən Belarus Respublikasının prezidenti vəzifəsini icra edir. O, ölkənin müstəqillik tarixi boyu ilk və yeganə prezidentdir. 1954-cü il avqustun 30-da Belarus SSR-in Vitebsk vilayətinin Orşa rayonuna aid Kopys qəsəbəsində anadan olub.

İlk illər və təhsil

Aleksandr Lukaşenko atasız ailədə böyüyüb. Anası Yekaterina Trofimovna sağıcı işləyib. Məktəbdə o, çətin şagird sayılırdı. 1975-ci ildə Mogilyov Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsini "tarix və ictimaiyyətşünaslıq müəllimi" ixtisası üzrə bitirib. Sonralar, 1985-ci ildə Belarus Kənd Təsərrüfatı Akademiyasında qiyabi qaydada iqtisadi təhsil alıb.

O, SSRİ DTK-nın Sərhəd Qoşunlarında (1975–1977) və tank qoşunlarında (1980–1982) xidmət edib. Ordudan sonra komsomol və partiya strukturlarında çalışıb, daha sonra kənd təsərrüfatında rəhbər vəzifələr tutub. 1987-ci ildən Şklov rayonundakı "Qorodets" sovxozuna rəhbərlik edib.

Siyasi karyeranın başlanğıcı

1990-cı ildə Lukaşenko Belarus SSR Ali Sovetinin deputatı seçilib. O, korrupsiyanı və nomenklaturanı fəal şəkildə tənqid edir, korrupsiyaya qarşı mübarizə komissiyasına rəhbərlik edirdi. SSRİ-nin dağılması dövründə keçmiş sovet respublikaları, ilk növbədə Rusiya ilə inteqrasiya əlaqələrinin saxlanılması mövqeyini müdafiə edib.

1994-cü ildən prezidentlik

1994-cü ildə keçirilən ilk prezident seçkilərində Aleksandr Lukaşenko əhalinin əhəmiyyətli hissəsinin dəstəyini alaraq qalib gəlib. Proqramında korrupsiyaya qarşı mübarizəni, iqtisadiyyatın sabitləşdirilməsini və Rusiya ilə əlaqələrin bərpasını vəd edib.

Hakimiyyətdə olduğu illərdə dəfələrlə yenidən seçilib: 2001, 2006, 2010, 2015, 2020 və 2025-ci illərdə. 1996 və 2004-cü illərdə keçirilən referendumlar prezidentin səlahiyyətlərini genişləndirib və müddətlərin sayına qoyulan məhdudiyyəti aradan qaldırıb.

Lukaşenko Rusiya ilə münasibətləri ardıcıl olaraq inkişaf etdirib. 1999-cu ildə İttifaq Dövləti yaradılması haqqında Müqavilə imzalanıb. Belarus rəsmi olaraq müstəqil dövlət qalmaqla Moskva ilə sıx iqtisadi və siyasi əlaqələr saxlayır.

Daxili və xarici siyasət

Daxili siyasət hakimiyyətin mərkəzləşdirilməsi, kütləvi informasiya vasitələri üzərində nəzarət və müxalifətin fəaliyyətinin məhdudlaşdırılması ilə xarakterizə olunur. Bir çox tədqiqatçılar və beynəlxalq təşkilatlar Belarusdakı siyasi rejimi avtoritar hesab edirlər. Lukaşenkonun özü ölkənin idarə olunmasının sərt xarakter daşıdığını dəfələrlə etiraf edib.

Beynəlxalq arenada Lukaşenko dövründə Belarus Rusiya ilə Qərb arasında balans siyasəti yeridib. Ölkə 2014–2015-ci illərdə Ukraynanın şərqindəki münaqişənin nizamlanması üzrə vasitəçilik səylərində iştirak edib (Minsk sazişləri). Nəticələri kütləvi etirazlara səbəb olan və bir sıra Qərb ölkələri tərəfindən tanınmayan 2020-ci il seçkilərindən sonra Avropa İttifaqı və ABŞ ilə münasibətlər kəskin pisləşib. Beynəlxalq sanksiyalar tətbiq edilib.

2022-ci ildə Belarus Ukrayna ilə münaqişə zamanı öz ərazisini rus qoşunlarının istifadəsinə verib, bu isə sanksiya təzyiqinin güclənməsinə gətirib çıxarıb.

Şəxsi həyat və ictimai imic

Aleksandr Lukaşenko Qalina Lukaşenko ilə evlidir. Cütlüyün üç oğlu var: Viktor, Dmitri və Nikolay. Rusdilli mühitdə ona "Batka" ("ata") ləqəbi yapışıb. O, həmçinin İttifaq Dövlətinin Ali Dövlət Şurasının sədri kimi tanınır.