Azərbaycan I Liqası: Tarix, Format və İnkişaf

Azərbaycan I Liqası (rəsmi adı: Azərbaycan Birinci Liqası) ölkənin peşəkar futbol sistemində ikinci səviyyəni təşkil edən əsas turnirdir. 1992-ci ildə müstəqillik əldə edildikdən sonra yaradılan bu liqa Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyasının (AFFA) nəzdində Peşəkar Futbol Liqası tərəfindən idarə olunur. O, Premyer Liqaya yüksəlmək istəyən klublar üçün əsas platforma rolunu oynayır və region futbolunun inkişafına mühüm töhfə verir.

Tarixi İnkişaf və Ad Dəyişikliyi

Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Azərbaycan klubları yeni milli sistemə keçdi. İlk mövsümlərdə (1992–1994) liqa regional qruplar şəklində keçirilirdi. 1994-cü ildən etibarən isə vahid cədvəl formatına keçildi. İllər ərzində komanda sayı 10-dan 30-a qədər dəyişib. 2023-cü ildə rəsmi adı “Azərbaycan Birinci Divizionu”ndan “Azərbaycan Birinci Liqası”na dəyişdirildi. Bu, peşəkar statusun və peşəkar idarəetmənin gücləndirilməsinin göstəricisi oldu.

Mövsüm Formatı və Qaydalar

Hazırda liqada 10 klub iştirak edir. Mövsüm adətən sentyabrda başlayır və mayda başa çatır. Hər komanda rəqibləri ilə üç dəfə görüşür və cəmi 27 matç keçirir. Qələbəyə 3, heç-heçəyə 1 xal verilir. Yekun sıralama xal, qol fərqi və vurulmuş qollara görə müəyyən edilir.

Çempion birbaşa Premyer Liqaya yüksəlir. Bəzi mövsümlərdə ikinci yer sahibi ilə Premyer Liqanın aşağı yerlərindən biri arasında pley-off keçirilir. Sonuncu yeri tutan komanda İkinci Liqaya düşür. Əvəzedici komandaların çempionluğu Premyer Liqaya yüksəlmə hüququ vermir.

Uğurlu Komandalar və Son Nəticələr

Liqanın tarixində Qəbələ, Araz-Naxçıvan, Turan-Tovuz, MOİK, Neftçala və Qaradağ Lökbatan kimi klublar iki dəfə çempion olub. 2025/2026 mövsümündə Şəfa çempionluğu qazanaraq Premyer Liqaya yüksəldi. Mingəçevir və Səbail isə yüksək yerlər tutdu. Bombardir adətən 15–18 qol vuran oyunçular olur.

Liqanın Əhəmiyyəti və Gələcəyi

I Liqa gənc futbolçuların yetişdirilməsi, region klublarının peşəkar səviyyəyə çıxması və Premyer Liqanın rəqabət qabiliyyətinin artırılması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. AFFA və PFL infrastrukturun yaxşılaşdırılması, lisenziyalaşdırma tələblərinin sərtləşdirilməsi və akademiyaların inkişafı üzərində işləyir. Oyunlar CBC Sport və rəsmi kanallar vasitəsilə yayımlanır.

Azərbaycan I Liqası sadəcə ikinci divizion deyil, ölkə futbolunun davamlı inkişafının və istedadların aşkar edilməsinin əsas mərhələsidir. Hər mövsüm yeni hekayələr, yüksəlişlər və peşəkar futbolun möhkəmlənməsi ilə yadda qalır.