İqtisadiyyat Nazirliyi

Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi (azərb. Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi) — ölkənin iqtisadi siyasətinin formalaşdırılması və həyata keçirilməsinə məsul olan mərkəzi icra hakimiyyəti orqanıdır. 2001-ci ildə təsis edilmiş nazirlik iqtisadiyyatın şaxələndirilməsində, qeyri-neft sektorunun stimullaşdırılmasında, investisiyaların cəlb edilməsində və Azərbaycanın davamlı sosial-iqtisadi inkişafının təmin edilməsində mühüm rol oynayır. Mikayıl Cabbarovun rəhbərliyi altında nazirlik sahibkarlığı, infrastrukturun modernləşdirilməsini və ölkənin dünya iqtisadiyyatına inteqrasiyasını fəal şəkildə dəstəkləyir.

Tarix və struktur

İqtisadiyyat Nazirliyinin kökləri 1918-1920-ci illərə, Azərbaycan Demokratik Respublikasında Ticarət və Sənaye Nazirliyi mövcud olduğu dövrə gedib çıxır. Sovet dövründə (1920-1991) iqtisadi funksiyaları Ticarət Komissarlığı və Dövlət Planlaşdırma Komitəsi də daxil olmaqla müxtəlif qurumlar həyata keçirirdi. Müasir nazirlik 30 aprel 2001-ci ildə Prezident Heydər Əliyevin fərmanı ilə Dövlət Əmlak Nazirliyi və Ticarət Nazirliyi də daxil olmaqla bir neçə qurumun birləşdirilməsi yolu ilə yaradılmışdır. 2013-cü ildə İqtisadiyyat və Sənaye Nazirliyinə çevrilmiş, 15 yanvar 2016-cı ildən isə indiki adını daşıyır.

23 oktyabr 2019-cu ildə Prezident İlham Əliyev nazirliyin yeni strukturunu təsdiq edərək, Dövlət Vergi Xidmətini, Dövlət Əmlak Məsələləri Komitəsini və Antiinhisar Siyasəti və İstehlakçı Bazarına Nəzarət üzrə Dövlət Xidmətini ona inteqrasiya etdi. Bu islahat nazirliyin səlahiyyətlərini genişləndirərək onu iqtisadi fəaliyyətin əsas tənzimləyicisinə çevirdi. Nazirliyin tabeliyində Azərbaycan İxracın və İnvestisiyaların Təşviqi Fondu (AZPROMO) və "Azərbaycan İnvestisiya Şirkəti" ASC kimi investisiyaların cəlb edilməsinə və ixracın təşviqinə kömək edən qurumlar var.

Əsas funksiyalar və vəzifələr

İqtisadiyyat Nazirliyi Nazirlik haqqında Əsasnamədə müəyyən edilmiş geniş vəzifələr spektrini yerinə yetirir:

İqtisadi siyasətin hazırlanması: Uzunmüddətli strategiyalar və proqnozlar da daxil olmaqla sosial-iqtisadi inkişaf istiqamətlərinin hazırlanması.

Qeyri-neft sektorunun stimullaşdırılması: Vergi güzəştləri, subsidiyalar və kiçik və orta biznes üçün proqramlar vasitəsilə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinin dəstəklənməsi.

İnvestisiyaların cəlb edilməsi: Əlverişli investisiya mühitinin yaradılması, biznes forumların təşkili və AZPROMO vasitəsilə ixracın dəstəklənməsi.

Antiinhisar tənzimlənməsi: Rəqabətə nəzarət və istehlakçı hüquqlarının qorunması.

Regional inkişaf: Qarabağın azad edilmiş ərazilərinin bərpası da daxil olmaqla regionların iqtisadi inkişafı üçün proqramların həyata keçirilməsi.

2024-cü ildə nazirlik ÜDM-in 4,2% artacağını proqnozlaşdırsa da, faktiki göstərici 4,1% təşkil edərək 126,3 milyard manata (74,29 milyard dollar) çatıb. Xüsusi diqqət neft-qaz sektorundan asılılığın azaldılmasına yönəldilib, bu sektorun ÜDM-dəki payı 2018-ci ildəki 40,2%-dən 2024-cü ildə 33,7%-ə düşüb.

Əsas nailiyyətlər

İqtisadiyyat Nazirliyi Azərbaycanın iqtisadi tərəqqisində mühüm rol oynayıb:

İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi: 2004-cü ildən bəri regionların sosial-iqtisadi inkişafı üzrə üç beşillik proqram həyata keçirilib ki, bu da qeyri-neft sektorunun artımına kömək edib. 2021-ci ildə qeyri-neft sektorundan daxilolmalar 13,5% artaraq 6,4 milyard manata çatıb.

Yaşıl iqtisadiyyata investisiyalar: 2021-ci ildə ACWA Power və Masdar şirkətləri ilə bərpa olunan enerji üzrə pilot layihələrin həyata keçirilməsi üçün sazişlər imzalanıb ki, bu da davamlı inkişaf məqsədlərini dəstəkləyir.

İxracın dəstəklənməsi: "Aqroekspress" layihəsi 2022-ci ildən Rusiyaya kənd təsərrüfatı məhsullarının müntəzəm tədarükünü təmin edir, Gulfood 2022 kimi beynəlxalq sərgilərdə iştirak isə Azərbaycan istehsalçılarının mövqelərini gücləndirir.

Rəqəmsallaşma: 2009-cu ildə "vahid pəncərə" sisteminin tətbiqi ixrac-idxal prosedurlarını sadələşdirib, E-Government portalı ilə inteqrasiya isə dövlət xidmətlərinin şəffaflığını artırıb.

2025-ci ildə nazirlik "2025-2028-ci illər üçün Ortamüddətli Büdcə Çərçivəsi"nə əsasən orta illik inflyasiyanın 4,6% səviyyəsində olacağını, 2028-ci ilə qədər isə 3,8%-ə qədər azalacağını proqnozlaşdırır.

Beynəlxalq əməkdaşlıq

Nazirlik beynəlxalq iqtisadi əlaqələri fəal şəkildə gücləndirir. 2024-cü ildə nazir Mikayıl Cabbarov Davosda Dünya İqtisadi Forumunda bir sıra görüşlər keçirərək Çin, İsrail və Özbəkistanla energetika, avtomobil sənayesi və ekologiya kimi sahələrdə əməkdaşlığı müzakirə edib. Çin şirkətləri Qarabağın azad edilmiş ərazilərindəki layihələrə maraq göstərib, Özbəkistanla sazişlər isə birgə avtomobil istehsalına yönəlib.

AZPROMO xaricdə biznes forumlar və sərgilər təşkil edir, sahibkarların xərclərini dövlət hesabına qarşılayır. Bu, qeyri-neft məhsullarının ixracını artırmağa və kənd təsərrüfatı və emal da daxil olmaqla prioritet sektorlara investisiyaları cəlb etməyə imkan verib.

Nəticə

Azərbaycan İqtisadiyyat Nazirliyi şaxələndirməyə, dayanıqlılığa və qlobal inteqrasiyaya yönəlmiş iqtisadi islahatların hərəkətverici qüvvəsidir. Strateji proqramlar, beynəlxalq əməkdaşlıq və sahibkarlığın dəstəklənməsi sayəsində o, Azərbaycanın regional iqtisadi lider kimi mövqeyini möhkəmləndirir. Qlobal çağırışlar şəraitində nazirlik sosial yönümlü və şaxələndirilmiş iqtisadiyyata doğru yol açaraq uyğunlaşmağa davam edir.