Kürdəmir: tarix və müasirlik

Kürdəmir rayonu Azərbaycanın mərkəzi hissəsində, tarixi Şirvan diyarının ərazisində yerləşir. O, Mərkəzi Aran iqtisadi rayonuna daxildir və təxminən 1631,5 kvadrat kilometr sahəni əhatə edir. İnzibati mərkəz – Kürdəmir şəhəridir, Bakıdan təxminən 189 kilometr şimal-qərbdə yerləşir.

Rayon Kür-Araz ovalığında, Kür çayının sol sahili boyunca uzanır. Relyef əsasən düzənlikdir. İqlim quru subtropikdir: yay isti, qış yumşaq keçir. Orta illik temperatur təxminən 17–18 °C, yağıntının miqdarı isə ildə 250–300 mm təşkil edir. Rayonun təbiəti rəngarəngdir: burada çaqqallar, canavarlar, tülkülər, qabanlar, həmçinin qırqovullar, turaclar, ördəklər və qazlar rast gəlinir.

Yaranma və inkişaf tarixi

Kürdəmir rayonu 1930-cu ildə yaradılmışdır. Kürdəmir şəhəri isə 1938-ci ildə şəhər statusu almışdır. Regionun adının bir neçə izahı mövcuddur. Bir versiyaya görə, ad “kür” (cəsur, igid) və “Dəmir” (yaşayış məntəqələrinin başçısının adı) sözlərindən yaranıb. Digər versiyaya görə isə ad Kür çayına münasibətdə yerləşmə xüsusiyyətlərini əks etdirir.

Ərazi qədimdən Şirvan xanlığının tərkibində olub. Rayondan Bakı–Tbilisi dəmir yolu, həmçinin respublika əhəmiyyətli avtomobil yolları keçir. Bu, yaşayış məntəqəsinin hələ XIX–XX əsrlərdə nəqliyyat-ticarət mərkəzi kimi inkişafına şərait yaratmışdır.

Əhali və inzibati quruluş

Rayonun əhalisi təxminən 118–119 min nəfərdir. Əhalinin böyük əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir. Rayona bir şəhər, iki qəsəbə və onlarla kənd daxildir, bunlar bələdiyyələrdə birləşdirilib. Əhali sıxlığı nisbətən aşağıdır, sakinlərin əhəmiyyətli hissəsi kənd yerlərində yaşayır.

İqtisadiyyat və kənd təsərrüfatı

Kürdəmir rayonunun iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. Burada pambıqçılıq, taxılçılıq, heyvandarlıq, balıqçılıq və xüsusilə üzümçülük inkişaf etmişdir. Rayon “Şirvanşahlı” (şirvanşahi) üzüm sortu ilə tanınır, ondan desert şərabları istehsal olunur. Şərabçılıq qədim ənənələrə malikdir və mühüm sahə olaraq qalır.

Kənd təsərrüfatından əlavə, rayonda ərzaq sənayesi müəssisələri, asfalt zavodu və digər istehsalat sahələri fəaliyyət göstərir. Dəmir yolu və avtomobil magistralları ölkənin digər regionları ilə əlaqəni təmin edir və ticarətin inkişafına kömək edir.

Mədəniyyət və ənənələr

Kürdəmir rayonu yalnız üzümlükləri ilə deyil, həm də xalçaçılıq sənəti ilə tanınır. “Şilyan” tipli xalçalar eyni adlı kənddə toxunur. Yerli ənənələr Şirvanın zəngin mədəni irsinə əsaslanır. Rayonda Azərbaycanın düzən ərazilərinə xas xalq sənətkarlığı, mətbəx və məişət elementləri qorunub saxlanılır.

Nəticə

Kürdəmir rayonu mərkəzi Azərbaycanın tipik aqrar regionudur. Əlverişli coğrafi mövqeyi, inkişaf etmiş kənd təsərrüfatı və Şirvan tarixi kökləri ilə seçilir. Nəqliyyat əlçatanlığı, münbit torpaqlar və üzümçülük ənənələri sayəsində ölkə iqtisadiyyatında mühüm yer tutur və Azərbaycanın əyalət həyatı ilə tanış olmaq istəyənlər üçün cəlbedici olaraq qalır.