Şimali Koreya: Tarixi, Siyasi Quruluşu və Müasir Vəziyyəti

Rəsmi adı Koreya Xalq Demokratik Respublikası (KXDR) olan Şimali Koreya Şərqi Asiyada, Koreya yarımadasının şimal hissəsində yerləşir. Ölkə şimalda Çinlə, şimal-şərqdə Rusiya ilə, cənubda isə Cənubi Koreya ilə həmsərhəddir. İki Koreyanı ayıran sərhəd xətti dünyanın ən sıx qorunan hərbi zonalarından biri sayılan Koreya Demilitarizasiya Zonası (DMZ) adlanır. Ölkənin paytaxtı Pxenyandır və o, həm siyasi, həm də iqtisadi mərkəz rolunu oynayır.

2026-cı il məlumatlarına əsasən, Şimali Koreyanın əhalisi təxminən 26,6 milyon nəfər təşkil edir və bu göstərici ilə ölkə dünyada əhali sayına görə təxminən 56-cı yerdədir. Əhalinin əksəriyyəti şəhərlərdə yaşayır, orta yaş göstəricisi isə təxminən 37 il civarındadır.

Siyasi quruluş

Şimali Koreyanın idarəetmə sistemi hakimiyyətin tək əldə cəmləşməsinə əsaslanır. Dövlətin ali rəhbəri Kim Çen Indır və o, Əmək Partiyasının Baş katibi, eləcə də Dövlət Əlaqələri Komissiyasının sədri kimi bir neçə mühüm vəzifəni birləşdirir. 2026-cı ilin mart ayında keçirilən parlament seçkilərindən sonra Kim Çen In yenidən dövlət başçısı vəzifəsinə seçilib, Pak The Son isə baş nazir vəzifəsində qalıb.

Qanunvericilik hakimiyyəti formal olaraq Ali Xalq Məclisinə (parlament) məxsusdur, lakin bu qurum nadir hallarda toplaşır və əsasən artıq qəbul edilmiş qərarları təsdiqləyən orqan funksiyasını yerinə yetirir. Məhkəmə sistemi də icra hakimiyyətindən asılıdır və hüququn aliliyindən çox dövlət ideologiyasının qorunmasına xidmət edir.

İqtisadiyyat və beynəlxalq sanksiyalar

Şimali Koreyanın iqtisadiyyatı mərkəzləşdirilmiş planlaşdırma prinsipi əsasında qurulub və dünyanın ən qapalı iqtisadi sistemlərindən biri hesab olunur. Ölkə uzun illərdir Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən, əsasən nüvə sınaqlarına görə (xüsusilə 2006, 2009 və 2016-cı illərdə keçirilən sınaqlardan sonra) tətbiq edilən beynəlxalq sanksiyalarla üzləşir. Bu sanksiyalar ölkənin xarici ticarətinə və maliyyə əlaqələrinə ciddi məhdudiyyətlər qoyur.

Beynəlxalq münasibətlər

Kim Çen Inin rəhbərliyi altında Şimali Koreya dünya siyasətində diqqət mərkəzində qalmaqdadır. 2018 və 2019-cu illərdə ABŞ-ın o dövrkü prezidenti Donald Tramp ilə keçirilən görüşlər nüvə silahsızlanması məsələsini gündəmə gətirsə də, danışıqlar əhəmiyyətli irəliləyiş olmadan başa çatıb. 2026-cı ildə də ölkə hərbi-texnoloji sınaqlarını davam etdirib, o cümlədən il ərzində ballistik raket sınaqları keçirilib. Şimali Koreya həmçinin Rusiya ilə əlaqələrini gücləndirməkdə davam edir, bu münasibətlərin çərçivəsində yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlər də baş tutub.

Cəmiyyət və gündəlik həyat

Şimali Koreya cəmiyyəti dövlət ideologiyası üzərində qurulub və vətəndaşların həyatının demək olar ki, bütün sahələri – məlumat əldə etmə imkanlarından tutmuş daxili və xarici hərəkət azadlığına qədər – ciddi nəzarət altındadır. Buna baxmayaraq, ölkə özünəməxsus mədəni irsi, tarixi abidələri və unikal şəhərsalma üslubu ilə tədqiqatçıların və turistlərin marağına səbəb olur.

Yekun

Şimali Koreya müasir dünyada özünəməxsus siyasi sistemi, qapalı iqtisadiyyatı və mürəkkəb beynəlxalq münasibətləri ilə seçilən ölkələrdən biridir. Onun tarixi irsi və indiki geosiyasi mövqeyi bölgədəki sabitliyə birbaşa təsir göstərməkdə davam edir.