Kubra Məhərrəmova yazır...
Uşağı sevməyin yüz yolu var. Onu qucaqlamaq, saçını sığallamaq, alnından öpmək, əlindən tutmaq, gözünün içinə baxıb danışmaq, "səni sevirəm" demək... Bunların heç biri uşağın bədən və psixoloji sərhədlərini pozmur. Uşağı niyə dodağından öpəsən ki?
Bizdə hər şey ifrat dərəcədədir.
Heç cür qızıl ortanı, ortaq məxrəci tuta bilmirik. Baxmayaraq ki, ana dilimizdə bu ifadələr var. Amma bu, yalnız sözdədir.
Əvvəllər uşağı qucağa götürməzdilər ki, baba-nənədən, dayı-əmidən ayıbdır.
Nəzərə alsaq ki, o zamanlar ailələr birlikdə yaşayardı, uşaqlar demək olar ki, ana-ata nəvazişdən kənar qalardılar. Əgər baba-nənə xasiyyətcə mehriban idisə, uşaqların bəxti gətirmiş sayılardı. Yox, əgər hamının xasiyyətində ciddilik var idisə, uşaqlar da elə ciddi rejimdə böyüyürdü.
Beləliklə çox böyük bir nəsil sevgisizlik sindromundan əziyyət çəkmiş oldu. Nə sevildi, nə də sevə bildi.
Zaman keçdi, çərxi-fələk fırlandı, çıxdıq davaranış azadlığına.
İndi uşaqları qucağa almaq da olar, hamiləlik zamanı çəkiliş etdirmək də, hamilə vaxtı toya-nişana getmək də. Çünki əvvəllər gəlinin-qızın boylu halda üzə çıxması da ayıb hesab olunurdu.
Təəssüf ki, azadlıq bəzən xaos ilə, bəzən də anarxiya ilə səhv salınır.
Çərçivələri genişləndirə biləcəyimiz halda, onu tam dağıtmaq nöqtəsinə gətirdik.
Burada da uşağa qarşı ifrat "sevgini" görməyə başlayırıq. Əzizləmələr "aşkım", "balım" kimi ikimənalı sözlərə keçdiyi kimi, toxunuşlar da başqa formata keçib.
Son zamanlar valideynlərin balaca uşaqları dodaqlarından öpməsinin tez-tez şahidi oluram. Bəzən isə bu prosesə digər qohumlar da qoşulurlar. Zənnimcə, kimsə deməlidir ki, uşağı dodağından öpmək olmaz! Atılacaq daşları üzərimə götürüb deyirəm: "Bu yolverilməzdir, hətta iyrəncdir".
Çünki bu, ilk növbədə sərhədlərin pozulması deməkdir.
Dodaqlar şəxsi toxunulmazlıq zonasının bir hissəsidir və uşağın razılıq, bədən sərhədləri və şəxsi məkan anlayışını formalaşarkən bu sahəyə məcburi və ya vərdiş halını almış toxunuşlar yolverilməzdir.
Əgər uşaq böyüklərin onun istəyi nəzərə alınmadan bədəninə toxunmasına adət etsə, bu, gələcəkdə onun üçün davranış qarışıqlığı yaradacaq. Çünki bunun normal olmasını qəbul edəcək və gələcəkdə başqaları tərəfindən edilən arzuolunmaz toxunuşları tanımaq və onlara etiraz etmək onun üçün çətin olacaq. Yəni fərqləndirə bilməyəcək.
Bəzi psixoanalitiklər hesab edirlər ki, 3-6 yaş dövründə uşağın psixoseksual inkişafı baxımından böyüklər arasındakı intim davranışı xatırladan təmaslar (o cümlədən dodaqdan öpmək) sərhədlərin formalaşmasına mənfi təsir göstərə bilər.
Uşaq öz "mən"ini valideynlərdən, xüsusilə də anadan tədricən psixoloji ayrılmaq yolu ilə formalaşdırır. Onun bədən sərhədlərinə hörmət göstərilməsi də bu inkişaf prosesinin mühüm hissəsidir. İntim xarakter daşıyan öpüşün (hətta sevgi və qayğı niyyəti ilə edilsə belə) uşağa təlqin olunması şüuraltı səviyyədə valideyn tərəfindən "özünə aid edilmə" və ya "özünə tabe etdirilmə" kimi qəbul oluna bilər ki, bu da ayrılma (separasiya) prosesini ləngidə bilər.
Bəzi psixoanalitiklər hesab edirlər ki, uşağın emosional yaxınlıq və fiziki təmas haqqında təsəvvürlərinin erkən yaşlarda formalaşması gələcək münasibətlərə təsir göstərə bilər. Onların fikrincə, sevgi ilə intim davranışın sərhədlərinin qarışması müəyyən psixoloji çətinliklər üçün zəmin yarada bilər.
Və daha da çətin məsələlər var ki, o barədə yazmaq açığı mənim üçün çətindir.
Ümid edirəm ümumi vəziyyəti kobud ştrixlərlə də olsa, anlada bildim.
Psixoemosial məsələlərdən başqa burada birbaşa sağlamlıq məsələsi də durur.
Hər bir böyük adamın ağzında, dərisində, üzündə özünəməxsus bakteriyalar var.
Dodaqdan öpməklə aşağıdakı infeksiyalar ötürülə bilər:
- Herpes simplex virusu (HSV-1), qrip və digər respirator viruslar, bəzi hallarda mononukleoza səbəb olan Epstein-Barr virusu.
Sadaladığım bu infeksiyalar xüsusilə yeni doğulmuş və ya immun sistemi zəif olan uşaqlarda daha ağır keçə bilər.
Məhz buna görə də pediatrlar adətən körpələrin üzündən, xüsusilə ağız nahiyəsindən öpülməyə qarşıdırlar.
Yəni məsələyə hansı tərəfdən baxsaq, bu, yanlış addımdır. Azadlığı xaosla səhv salan cəmiyyətimizdə kimsə bu acı həqiqəti dilə gətirməli idi. Atılacaq daşlardan qorxub susmaq, gələcək nəsillərin psixoloji travmasına şərik olmaq deməkdir. Uşaqlarınızı sevin, amma bunu onların psixikasını pozmadan edin. Unutmayın, o körpə sizin oyuncağınız deyil. Əgər ona oyuncaq kimi davransanız, sabah kiminsə əlində "oyuncaq" olacaq.
