Xəzər dənizinin səviyyəsinin son illərdə sürətlə aşağı düşməsi sahilboyu ərazilərin mənzərəsini dəyişir. Dənizin geri çəkilməsi nəticəsində vaxtilə su altında qalan torpaq sahələri üzə çıxır, həmin ərazilərdə isə yeni təbii landşaft formalaşır. Sahildə yaranan quru zolaqlarda yaşıllıq sahələri genişlənir, meşə və meyvə ağacları boy atır.
Bu dəyişikliklər Azərbaycanın cənub bölgəsində - Lənkəran sahillərində də müşahidə olunur.
Oxu.Az Lənkərandan fotoreportajı təqdim edir:
Aparılan ölçmələrə əsasən, Lənkəranda sahil xətti 45 metr geri çəkilib. Bir vaxtlar Xəzərin suları altında qalan ərazilər indi quruyaraq yeni torpaq sahələrinə çevrilir.
Diqqətçəkən məqamlardan biri də bu ərazilərdə təbii bitki örtüyünün formalaşmasıdır. Dənizin çəkilməsi ilə üzə çıxan sahələrdə yaşıllıq zolaqları yaranır, müxtəlif ağac və bitkilər inkişaf edir. Bəzi ərazilərdə meşə və meyvə ağaclarının yetişməsi sahilboyu landşaftın əvvəlkindən fərqli görkəm almasına səbəb olur. Beləliklə, Xəzərin geri çəkilməsi bir tərəfdən ekoloji narahatlıq yaratsa da, digər tərəfdən sahildə yeni təbii mənzərənin meydana çıxması ilə müşayiət olunur.
Lakin yaranan yaşıllıq və yeni landşaft dənizdəki ekoloji problemlərin aradan qalxması anlamına gəlmir. Əksinə, su səviyyəsinin azalması bütövlükdə Xəzər ekosistemi üçün ciddi risklər yaradır.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, dənizin çəkilməsinin əsas səbəblərindən biri qlobal iqlim dəyişikliyidir. Havanın və suyun temperaturunun yüksəlməsi buxarlanmanı artırır, nəticədə dənizin su balansı pozulur. Bununla yanaşı, insan fəaliyyəti və Xəzərə tökülən çayların su ehtiyatlarından istifadə də prosesə təsir göstərən amillər sırasındadır.
Həmçinin problemin təsiri yalnız sahil xəttinin dəyişməsi ilə məhdudlaşmır. Suyun azalması bütövlükdə dəniz ekosisteminin gələcəyi üçün ciddi risklər yaradır.
Xəzərin su ehtiyatlarının formalaşmasında mühüm rol oynayan Volqa çayının vəziyyəti də diqqət mərkəzindədir. Dənizə daxil olan suyun təxminən 80 faizini təmin edən bu çayın hövzəsindəki su anbarları və digər antropogen amillər Xəzərin su balansına təsir edə bilər.
Mütəxəssislər eləcə də su səviyyəsinin azalmasının canlı aləm üçün ciddi nəticələr doğurduğunu bildirir. Belə ki, Xəzərin şimal hissəsində dayazlaşma və quruma Xəzər suitilərinin yaşayış mühitini daraldır, balıqların kürütökmə sahələrinin azalmasına səbəb olur.
Xəzərin indiki vəziyyətini daha yaxşı anlamaq üçün ötən əsrin göstəricilərinə nəzər salmaq kifayətdir. 1978-ci ildə dənizin səviyyəsi okean səviyyəsindən təxminən 29 metr aşağı düşərək həmin dövr üçün tarixi minimuma çatmışdı. İndi isə suyun səviyyəsi 29.1-29.2 metr aşağı həddə qədər enib.
Beləliklə, Xəzərin geri çəkilməsi sahillərdə həm yeni təbii landşaftın, yaşıllıq zolaqlarının və ağaclıq sahələrin yaranmasına, həm də ciddi ekoloji problemlərin meydana çıxmasına səbəb olur. Dəyişən sahil mənzərəsi dənizin gələcəyi və bölgənin təbii tarazlığı ilə bağlı sualları daha da aktuallaşdırır.
İqbal Ziya
