Dünya çempionatları həmişə sürprizlərlə yadda qalır. Amma DÇ-2026-nın ən böyük məyusluqlarından biri, şübhəsiz ki, Türkiyə millisinin qrup mərhələsində mübarizəni dayandırması oldu.
Turnirə böyük ümidlərlə yollanan türklər əvvəlcə Avstraliyaya, daha sonra isə Paraqvaya məğlub olaraq mundialla gözlənilmədən erkən vidalaşdılar.
Halbuki son illərdə Türkiyə millisinin heyəti ölkə futbol tarixinin ən istedadlı nəsillərindən biri hesab olunurdu. Arda Güler, Kenan Yıldız, Hakan Çalhanoğlu, Ferdi Kadıoğlu kimi futbolçular Avropanın aparıcı klublarında çıxış edir və milyonlarla avroluq dəyərə malikdirlər.
Bəs bu qədər keyfiyyətli futbolçulara sahib komanda niyə uğursuz oldu?
Ulduzlarla dolu komanda
Türkiyə millisinin turnirdəki əsas və ən bariz problemlərindən biri fərdi keyfiyyətlərlə komanda oyunu arasında lazımi balansı yarada bilməməsi oldu. Kağız üzərində çox güclü görünən heyət yaşıl meydanda eyni təsiri bağışlamadı. Müdafiə xətti ilə hücum xətti arasındakı bağ tamamilə qopmuşdu.
Komanda xüsusilə hücumda dərin bir yaradıcılıq və məhsuldarlıq böhranı yaşadı. "Ay-ulduzlular"ın qrupda keçirdiyi iki oyunda da rəqib qapılarına yol tapa bilməməsi təəccüblü olmamalıdır. Çünki Türkiyəni dünya çempionatına gətirən yola baxdıqda komandanın məhsuldarlıq cəhətdən nə qədər geridə olduğunun şahidi olurduq. Komandada olan bu "qol vurmaq" problemini isə baş məşqçi Vinçenzo Montellanın həll edə bilmədiyi aşkar görünürdü.
Topa sahibolma faizi yüksək olsa da, bu, sadəcə hücum variantı olmayan effektsiz və boş ötürmələrdən ibarət idi. Komanda vertikal ötürmələrlə və ya yaradıcı oyunçularla rəqibin müdafiə xəttini yarmaq barədə düşünmürdülər. Türkiyə millisində gördüyümüz oyun fəlsəfəsi yalnız cinahlardan mərkəzə doğru hava və ya yer ilə ötürmələr sayəsində qol vurmağa çalışmaq idi. Nəzərə alsaq ki, bu taktikanı istifadə edən komandalarda meydanda mütləq nominal mərkəz hücumçusu olmalıdır. Lakin Türkiyə millisi bu taktikada hücumun mərkəzində görməyə öyrəşdiyimiz Kerem Aktürkoğlu ilə qol vurmağa çalışırdı.
Mundialın ilk oyunları hər zaman həlledici xarakter daşıyır. Türkiyə millisi turnirə rəqibin taktiki nizamını qırmağa çalışan aqressiv oyunla başlamaq istəsə də, Avstraliyanın nizamlı müdafiəsi və fiziki gücə əsaslanan futbolu qarşısında aciz qaldı. Komandanın orta xətti ilə hücum xətti arasındakı bağ tamamilə qopmuşdu. İkinci mərtəbədəki mübarizələrin uduzulması və müdafiədəki fərdi xətalar qardaş ölkə təmsilçisini psixoloji olaraq sındırdı.
Avstraliya məğlubiyyətindən sonra Paraqvay qarşısına mütləq qələbə üçün çıxan komandada nəinki taktiki dəyişiklik, heç reabilitasiya prosesi də görünmürdü. Cənubi Amerika təmsilçisinin sürətli əks-hücum taktikasına qarşı Türkiyə millisi heç bir effektiv müdafiə planı təqdim edə bilmədi. Yaradıcı futbolçuların meydandakı "görünməzliyi" və hücum variantlarının bir xətt üzrə olması Paraqvayın işini asanlaşdırdı və növbəti məğlubiyyəti qaçınılmaz etdi.
Təzyiq futbolçuları əzdi
Türkiyədə futbol sadəcə idman növü deyil, həm də kütləvi bir emosiyadır. Azarkeşlərin və yerli medianın gözləntiləri hər böyük turnirdə maksimum səviyyəyə çatır. DÇ-2026 öncəsi mətbuatda və sosial şəbəkələrdə "qızıl nəsil", "tarixi şans", "yarımfinal və ya final hədəfi" kimi iddialı ifadələr tez-tez səsləndirilirdi.
Lakin Avstraliya ilə ilk oyundakı taktiki hazırsızlıq və fiziki futbola qarşı acizlik uğursuz nəticəni gətirdi. Bunun ardınca isə komandanın üzərindəki psixoloji təzyiq idarəolunmaz dərəcədə artdı. Cənubi Amerika təmsilçisi Paraqvayın sürətli əks-hücum taktikasına qarşı heç bir "B planı" təqdim edə bilməyən futbolçular, çiyinlərindəki bu ağır psixoloji yükün altında tamamilə əzildilər və meydanda fərdi ustalıq belə nümayiş etdirə bilmədilər.
Müasir futbolda istedad artıq kifayət etmir
Avstraliya və Paraqvay qarşılaşmaları bir daha nümayiş etdirdi ki, müasir dünya futbolunda təkcə fərdi istedad və böyük adlar kifayət etmir. Müəyyən bir sistem, yüksək fiziki hazırlıq, taktiki intizam və kollektiv ruh artıq fərdi bacarıqlardan qat-qat daha vacib rol oynayır. Bu səbəbdən də bu gün dünya futbolunda konkret olaraq mütləq güc kimi hansısa bir komanda yox, məhz sistemlər göstərilir.
Avstraliyanın nizam-intizamı, Paraqvayın isə taktiki çevikliyi qarşısında Türkiyə məhz bu komponentlərdə rəqiblərindən geri qaldı. Milli komanda səviyyəsində daxili intizam və sistem eyni dərəcədə həlledicidir. "Sosial şəbəkə dünyasının" ulduzları ilə güclü komandaların toqquşmasında Türkiyə məhz sistemsizliyinə görə uduzdu.
Yeni başlanğıcın vaxtıdır
Türkiyə futbolu son illərdə böyük inkişaf yolu keçsə də, DÇ-2026 acı bir həqiqəti çılpaqlığı ilə ortaya qoydu. Türkiyə millisi üçün DÇ-2026 sadəcə bir turnirdən ibarət olmadı, həm də ölkə futbolunun dərin struktur və köklü dəyişikliklərə ehtiyacı olduğunu göstərən bir güzgüyə çevrildi.
Sadəcə istedadlı futbolçuların olması böyük turnirlərdə uğur üçün bəs etmir. Qrup mərhələsindəki bu iflas Türkiyə üçün bir son və ya faciə yox, köklü islahatlar üçün böyük bir dərs olmalıdır. Çünki bu heyətin əksər üzvləri hələ çox gəncdir və qarşıda onları uzun illər gözləyir.
Ancaq mundialdan sonra bir sual hələ də açıq qalır: Türkiyə doğrudanmı böyük uğurlara imza ata biləcək "qızıl nəslə" sahibdir, yoxsa biz sadəcə şişirdilmiş gözləntilərin yaratdığı parlaq bir illüziyanı izləyirik?
