Alimlər müəyyən ediblər ki, Ayda daimi bazaların qurulması üçün yetərli miqdarda su yoxdur. Harvard-Smitson Astrofizika Mərkəzinin tədqiqatçısı Martin Elviz bir milyon əhalisi olan şəhərin Ay səthində neçə il yaşaya biləcəyini hesablayıb.
Oxu.Az-ın məlumatına görə, "Frontiers" jurnalında dərc olunan məqalənin nəticələri Yerin təbii peykini mənimsəmək istəyən həvəskarları məyus edəcək.
Ayda məskunlaşma ideyası qütb kraterlərində su buzunun kəşfindən sonra ictimaiyyətin diqqətini cəlb etmişdi. Bu çuxurların dibinə milyardlarla ildir ki, birbaşa günəş işığı düşmür, buna görə də alimlərin "əbədi qaranlıq çuxurları" adlandırdıqları yerlərdə temperatur 110 kelvindən (mənfi 163 dərəcə Selsi) yuxarı qalxmır. Belə "soyuq tələlər"də buz hətta vakuum şəraitində belə buxarlanmır. Məhz içməli su, oksigen və raket yanacağı mənbəyi olan bu su Ceff Bezosu ağır sənayeni Aya köçürməyə, İlon Maskı isə "öz-özünə böyüyən şəhərlər" inşa etməyə ruhlandırmışdı.
Tədqiqatçıların fikrincə, köçkünlərin enerji ilə bağlı problemi olmayacaq. Kölgəli kraterlərin kənarları demək olar ki, həmişə günəş işığı ilə aydınlanır və onlara "əbədi işıq zirvələri" deyilir. Orada bütünlüklə günəş panelləri ilə örtülmüş, kilometrlərlə uzunluğu olan qüllələr quraşdırmaq mümkündür: onlar birlikdə üç giqavata qədər elektrik enerjisi istehsal edə biləcəklər. Peykdə fotopanellərin yerli istehsalını qurmaq üçün kifayət qədər silisium mövcuddur. Bu güc süni intellekt məlumat mərkəzləri üçün də yetərli olar ki, bununla da əsl yerdənkənar iqtisadiyyatın təməli qoyula bilər.
Əsas çətinlik su ehtiyatları ilə bağlıdır. 2013-cü ildə orbital missiyaların məlumatlarına əsasən irəli sürülən bir milyard tonluq nikbin qiymətləndirməyə görə belə, təkrar emal olmadan bir şəhər bu ehtiyatları bir neçə il ərzində tükəndirəcək. Su resurslarının müasir qiymətləndirmələri bundan 30 dəfə azdır, yəni hətta kiçik bir şəhər təxminən on il ərzində susuz qalacaq. Yalnız 1 000 nəfərlik bir kənd və ya 10 min əhalisi olan kiçik bir şəhər bir neçə əsr ərzində davamlı yaşayış üçün uyğun ola bilər.
Elviz həll yollarını da sadalayır: suyun təkrar emalının səmərəliliyini ən azı beş dəfə artırmaq, şaquli fermalar vasitəsilə su sərfinin qarşısını almaq, Yerə yaxın asteroidlərdən su gətirmək və Ayın özündə yeni buzlaqlar axtarmaq. Tədqiqatçı sonuncu variantı daha perspektivli hesab edir.
"Əgər kosmik milyarderlərin iddialı planları gerçəkləşəcəksə, ilk addım əlavə suyun axtarışı olacaq", - deyə alim yekunlaşdırıb. Bu gün zondlar yalnız onlarla metr aşağıya uzanan və tərkibində uçota alınmamış su ehtiyatları ola bilən boş səth torpağının (reqolitin) ilk metrlərini yoxlaya bilir.
