Fələstin: tarixi, coğrafiyası, əhalisi və müasir vəziyyəti

Fələstin Yaxın Şərqdə, Aralıq dənizinin şərq sahilində yerləşən tarixi və coğrafi regiondur. Bu gün "Fələstin" dedikdə Qərb Sahili (şərqi Yerusəlim daxil olmaqla) və Qəzza zolağı nəzərdə tutulur. Fələstin dünyanın ən qədim məskunlaşma bölgələrindən biridir. Eyni zamanda üç ibrahimi dinin, yəni İslamın, xristianlığın və yəhudiliyin müqəddəs məkanlarını birləşdirir.

Fələstinin coğrafi mövqeyi və ərazisi

Fələstin dövlətinin iddia etdiyi ərazi təxminən 6 000 kv. km-dir. Bunun təxminən 5 600 kv. km-i Qərb Sahilinin, 365 kv. km-i isə Qəzza zolağının payına düşür. Bölgə İsraillə, İordaniya ilə və Misirlə həmsərhəddir. İqlimi əsasən Aralıqdənizi tipindədir: qışı mülayim və yağışlı, yayı isti və quraq keçir. Ən böyük şəhərlər Qəzza, Xəlil, Nablus, Ramallah və Vifleemdir. İdarəetmə mərkəzi Ramallahdır, Fələstin isə şərqi Yerusəlimi öz paytaxtı elan edir.

Fələstinin qısa tarixi

Bu torpaqlarda insan məskəni min illər əvvələ gedib çıxır. Əriha dünyanın ən qədim şəhərlərindən sayılır. Əsrlər boyu region Roma, Bizans, ərəb xilafətləri, səlibçilər və Məmlüklərin, sonra isə Osmanlı dövlətinin tərkibində olub. Osmanlı hakimiyyəti 1917-ci ilə qədər davam etdi, ardınca Böyük Britaniyanın mandat dövrü (1920–1948) başladı.

1947-ci ildə BMT Baş Assambleyası ərazinin yəhudi və ərəb dövlətlərinə bölünməsi planını qəbul etdi. 1948-ci ildə İsrail dövlətinin yaranması və ardınca baş verən müharibə yüz minlərlə fələstinlinin yurd-yuvasından didərgin düşməsinə səbəb oldu. 1967-ci il müharibəsindən sonra Qərb Sahili, Qəzza zolağı və şərqi Yerusəlim İsrailin nəzarətinə keçdi. 1993-cü ildə imzalanan Oslo razılaşmaları Fələstin Muxtariyyətinin yaradılmasına yol açdı.

Əhali, dil və mədəniyyət

Fələstinin əhalisi təxminən 5,5 milyon nəfərdir. Əksəriyyəti müsəlmandır, xristian icması isə azlıq təşkil edir. Rəsmi dil ərəb dilidir. Fələstin mədəniyyəti zəngin folklor, ənənəvi tikmə sənəti, dabka rəqsi və özünəməxsus mətbəxi ilə tanınır. Zeytun ağacı həm iqtisadiyyat, həm də milli kimlik baxımından əsas simvollardan biri sayılır.

Müqəddəs və tarixi məkanlar

Bölgədə dünya əhəmiyyətli abidələr yerləşir. Yerusəlimdəki Əqsa məscidi və Qübbət əs-Səxrə, Vifleemdəki Doğuş kilsəsi, Xəlildəki İbrahim məscidi bunların ən məşhurlarıdır. Bu məkanlar hər il minlərlə zəvvarı və turisti cəlb edir.

Fələstinin siyasi statusu və beynəlxalq münasibət

2012-ci ildə BMT Baş Assambleyası Fələstinə üzv olmayan müşahidəçi dövlət statusu verdi. Yüzdən çox ölkə, o cümlədən Azərbaycan, Fələstin dövlətini tanıyır. Beynəlxalq ictimaiyyətin əksəriyyəti 1967-ci il sərhədləri əsasında iki dövlət həllini dəstəkləyir. Sərhədlər, qaçqınların taleyi, təhlükəsizlik və Yerusəlimin statusu danışıqların əsas mövzuları olaraq qalır. Vəziyyət sürətlə dəyişdiyi üçün ən son məlumatlar üçün etibarlı xəbər mənbələrinə müraciət etmək məsləhətdir.