Himalay: Planetin əsas dağ sistemi

Himalay dağları sadəcə Yer kürəsinin ən hündür dağ sistemi deyil, həm də Hindistan yarımadası ilə Tibet yaylasını bir-birindən ayıran nəhəng bir təbii səddir. Beş ölkənin (Hindistan, Nepal, Çin, Butan və Pakistan) ərazisindən keçərək təxminən 2500 kilometr məsafədə qövs şəklində uzanan bu massiv bütün Cənubi Asiyanın iqlimini, mədəniyyətini və hidroqrafiyasını müəyyən edir. Yüz milyonlarla insan üçün bu dağlar müqəddəs sayılır, tədqiqatçılar və alpinistlər üçün isə həyatın ən böyük sınağıdır.

Geoloji möcüzə: Dağlar necə yarandı?

Planetin ölçülərinə görə Himalay dağları olduqca gəncdir. Onların formalaşması təxminən 50 milyon il əvvəl, Hindistan tektonik tavasının Avrasiya tavası ilə toqquşması nəticəsində başlayıb. Bu yaxınlaşma prosesi bu gün də davam edir, buna görə də dağ sistemi hər il təxminən bir neçə millimetr yüksəlir. Bu hərəkət bölgəni seysmik cəhətdən aktiv edir və vaxtaşırı zəlzələlərə səbəb olur.

Dünyanın ən hündür zirvələri və «Səkkizminliklər»

Himalay dağlarının əsas xüsusiyyəti inanılmaz hündürlüklərin bir yerdə cəmləşməsidir. Planetdə mövcud olan 14 «səkkizminlikdən» (dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 8000 metri keçən zirvələr) 10-u məhz burada yerləşir.

Bu siyahıya dünyanın ən yüksək nöqtəsi sayılan əfsanəvi Everest (Comolunqma) zirvəsi (8848 metr) başçılıq edir. Ondan başqa, Kançencunqa (dünyanın üçüncü ən hündür zirvəsi), Lhotse, Makalu və Ço-Oyu kimi nəhəng dağlar da dünya şöhrətinə malikdir. Bu dağların yamacları daimi buzlar və buzlaqlarla örtülüdür. Həmin buzlaqlar Asiyanın ən böyük çaylarını — Hind, Qanq və Brahmaputranı qidalandırır. Bu su arteriyaları bir milyarddan çox insanı şirin su ilə təmin edir.

Unikal iqlim və təbii zonalar

Hündürlük fərqlərinin böyük olması səbəbindən Himalay dağlarının təbiəti inanılmaz dərəcədə rəngarəngdir. Dağların ətəklərində, "terai" adlanan zonada bataqlıq cəngəllikləri və tropik meşələr üstünlük təşkil edir. Yuxarıya doğru irəlilədikcə onları qarışıq, iynəyarpaqlı meşələr və alp çəmənlikləri əvəz edir. 5000 metrdən yüksək ərazilərdə isə daimi qarlar və buz səhraları zonası başlayır.

Burada iqlim yay mussonlarının güclü təsiri altında formalaşır. Cənub yamacları həddindən artıq yağıntı qəbul etdiyi halda, Tibetə baxan şimal yamacları quru və soyuq qalır və beləcə «yağış kölgəsi» effekti yaradır. Regionun zəngin faunasına qar bəbiri (irbis), kabarqa (müsk maralı), Himalay ayısı və kiçik (qırmızı) panda kimi nadir və nəsli kəsilməkdə olan növlər daxildir.

Turizm, alpinizm və mədəni irs

Aktiv istirahət və mənəvi təcrübələr həvəskarları üçün Himalay dağları əsas cazibə mərkəzi olaraq qalır. Hər il minlərlə trekkinqçi Annapurna ətrafındakı marşrutlara və ya Everestin baza düşərgəsinə doğru yola çıxır. Ekoturizmin inkişafı Nepal və Butan iqtisadiyyatına kömək etsə də, yerli ekologiyaya ciddi ziyan vurur.

Alpinizmdən başqa, bu dağların dərin sakral (müqəddəs) mənası var. Çətin keçilən dərələrdə dünyanın hər yerindən zəvvarları cəlb edən qədim buddist monastırları və hinduist ziyarətgahları gizlənib. İnsanlar bura Şambalanın sirlərinə və Şərqin çoxəsrlik müdrikliyinə toxunmaq üçün gəlirlər.