Pirşağı qəsəbəsi: tarixi, abidələri və müasir həyatı

Pirşağı qəsəbəsi Bakı şəhərinin Sabunçu rayonu ərazisində yerləşən qədim yaşayış məntəqələrindən biridir. Qəsəbənin ərazisi 19 kvadrat kilometrdir və Sabunçu rayonunun Kürdəxanı qəsəbəsi, eləcə də Abşeron rayonu ilə həmsərhəddir. Ərazinin böyük hissəsi Xəzər dənizi sahili boyunca uzanır ki, bu da qəsəbəyə özünəməxsus təbii görkəm verir. Pirşağı Bakının ən qədim kəndlərindən biri sayılır və dənizkənarı yerləşməsinə görə əsasən çimərliyi ilə tanınır.

Pirşağının yaranma tarixi və adının mənşəyi

Tarixçilər Pirşağıda ilk məskunlaşmanın XV əsrə aid olduğunu qeyd edirlər. Qəsəbənin adı da maraqlı əfsanə ilə bağlıdır: rəvayətə görə burada özünün möcüzəvi müalicə qabiliyyəti ilə insanları sağaldan Şahin adlı bir şəxs yaşamışdır və "Pirşağı" sözü də "Piri-Şahin" ifadəsindən əmələ gəlmişdir. Bu gün də ərazidə qədim ziyarətgah olan Tataz piri qorunub saxlanılıb ki, bu pir dəri xəstəliklərini müalicə edən müqəddəs ocaq kimi tanınırdı. 

Arxiv mənbələrində qəsəbənin adı fərqli formalarda qeydə alınıb. 1856-cı ilə aid "Qafqaz təqvimi"ndə Maştağa bölməsinə aid Pirşəfiq kəndinin adı çəkilir, XX əsrin əvvəllərinə aid mənbələrdə isə "Pir-Şaxı" yazılışına rast gəlinir. 1908-ci ildə qəsəbədə 1068 nəfər yaşayıb, bu da onu göstərir ki, Pirşağı hələ o dövrdə xeyli əhalili yaşayış məntəqəsi olub. 

Tarixi abidələr və dini irs

Pirşağı zəngin dini-mədəni irsə malikdir. Qəsəbənin mərkəzində yerləşən Seyid Qədir məscidi 600 ildən artıq yaşı olan qədim tarixi abidə kimi qorunur. Sovet dövründə dini fəaliyyətə qadağalar tətbiq edildiyi zaman yerli sakinlər məscidi müvəqqəti olaraq taxıl anbarı kimi istifadə etmiş, sonradan isə bina yenidən ibadətgah funksiyasını bərpa etmişdir. Bundan başqa, ərazidə XVII əsrə aid Cümə məscidi də mövcuddur ki, bu da vaxtilə taxıl ticarəti ilə əlaqəli tarixə malikdir. 

Pirşağıda dini elmlərə maraq həmişə güclü olub — XVIII-XIX əsrlərdə qəsəbədən 12 nəfər Nəcəf axundu yetişmişdir, Qafqaz müsəlmanlarının ilk şeyxi Axund Zeynalabdin də məhz Pirşağı sakini olub. 

Müasir infrastruktur və sosial obyektlər

Bugünkü Pirşağı inkişaf edən müasir qəsəbədir. Ərazidə 4 məktəb, 2 uşaq bağçası, mədəniyyət evi, kitabxana, müasir tipli ambulatoriya, təcili tibbi yardım məntəqəsi, poçt şöbələri və avtomatik telefon stansiyaları fəaliyyət göstərir. Mədəniyyət və incəsənətə maraq qəsəbədə tarixən yüksək olub, burada yaşayan şair və mədəniyyət xadimləri bu marağın formalaşmasında mühüm rol oynayıb.

Abadlıq layihələri: Pirşağının yeni siması

Son illərdə Pirşağı qəsəbəsi genişmiqyaslı yenidənqurma prosesindən keçir. Dövlət başçısının tapşırığı əsasında 2021-ci ildən qəsəbədə abadlıq işlərinə start verilib və dörd il ərzində kommunikasiya sistemləri demək olar ki, tamamlanıb. Rabitə xətləri yeraltı kabelləşməyə keçirilib, dam örtüklərinin 70 faizi yenilənib, köhnə "şambo" tipli kanalizasiya sistemi ləğv edilərək mərkəzi kanalizasiya xəttinə qoşulub. Paralel olaraq, XIX əsrə aid tarixi "Qum hamamı" da mütəxəssislərin nəzarəti altında bərpa olunur, Tataz piri ətrafındakı qədim qəbiristanlıq da abadlaşdırılır. Bu proses zamanı yerli sakinlərin fikir və təklifləri xüsusi diqqətə alınır.

Nəticə

Pirşağı qəsəbəsi yalnız Xəzər dənizi sahilində yerləşən çimərlik zonası deyil, həm də əsrlərlə formalaşmış zəngin tarixi-mədəni irsin daşıyıcısıdır. Qədim məscidlər, ziyarətgahlar və əfsanələrlə dolu keçmişi ilə yanaşı, bu gün həyata keçirilən abadlıq layihələri Pirşağını Bakının ən perspektivli qəsəbələrindən birinə çevirir.