Yağışın fəsadları

Azərbaycanda yağıntılı hava şəraiti ilin müəyyən dövrlərində, xüsusilə yaz və payız aylarında tez-tez müşahidə olunur. Ancaq bəzi hallarda güclü yağışlar ölkədə ciddi fəsadlara səbəb olur. Bu fəsadlar həm təbii, həm də insan fəaliyyəti ilə bağlı amillərdən qaynaqlanır. Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin məlumatlarına əsasən, yağıntıların miqdarı və intensivliyi ərazinin relyefindən, Xəzər dənizinin yaxınlığından və hava kütlələrinin hərəkətindən asılı olaraq dəyişir. Güclü yağışlar nəticəsində yaranan fəsadlar isə həm infrastruktura, həm də insanların həyatına ciddi təsir göstərir.

Yağışın Təbii Fəsadları

Güclü yağışlar Azərbaycanda tez-tez sel və daşqınlara səbəb olur. Xüsusilə Kür-Araz ovalığında yağıntılar 300 mm-dən az olsa da, dağlıq ərazilərdə bu rəqəm daha yüksəkdir. Böyük Qafqaz və Kiçik Qafqaz dağlarında yağıntılar 2600-2800 metr yüksəkliyə qədər artır və bu, çayların daşmasına gətirib çıxarır. Məsələn, 2025-ci ilin aprel ayının 15-də Fövqəladə Hallar Nazirliyi (FHN) ölkə ərazisində yağıntılı hava şəraitinin bəzi əraziləri su basdığını qeyd edib. Bu cür hadisələr kənd təsərrüfatı torpaqlarına zərər verir, məhsulları məhv edir və insanların yaşayış yerlərini su altında qoyur.

Bundan əlavə, yağıntılar torpaq sürüşmələrinə də səbəb ola bilər. Dağlıq ərazilərdə, xüsusilə Talış dağlarında, güclü yağışlar torpağın strukturunu zəiflədir və sürüşmə riskini artırır. Bu, yolların bağlanmasına, yaşayış məntəqələrinin təcrid olunmasına və hətta can itkilərinə yol aça bilər.

İqlim Dəyişikliyinin Rolu

İqlim dəyişikliyi yağışların intensivliyini və fəsadlarını daha da artırır. Azərbaycan coğrafiyasına dair rəsmi məlumatlara görə, son 100 ildə Yer kürəsində orta temperatur 0,8 dərəcə artıb və bu, ekstremal hava hadisələrinin sayını çoxaldıb. İqlim dəyişikliyi nəticəsində qeyri-sabit hava şəraiti Azərbaycanda da hiss olunur. Güclü yağışlar, qasırğalar və digər təbii fəlakətlər artıq daha tez-tez baş verir. Bu, xüsusilə kənd yerlərində yaşayan əhali üçün böyük problem yaradır, çünki onların dolanışıqları əsasən kənd təsərrüfatından asılıdır.

İnsan Fəaliyyətinin Təsiri

Yağışın fəsadları təkcə təbii amillərlə məhdudlaşmır, insan fəaliyyəti də bu problemi dərinləşdirir. Şəhərlərdə drenaj sistemlərinin zəif olması suyun yolları və evləri basmasına səbəb olur. Abşeron yarımadasında illik yağıntı miqdarı 150-200 mm-dən az olsa da, hətta bu miqdarda yağış belə paytaxt Bakıda ciddi problemlər yaradır. Çünki köhnəlmiş kanalizasiya sistemi və düzgün planlaşdırılmamış şəhər infrastrukturu suyu çəkməyə imkan vermir. Nəticədə yollar bağlanır, nəqliyyatın hərəkəti çətinləşir və sakinlərə maddi ziyan dəyir.

Həmçinin, meşələrin qırılması və torpağın eroziyası da yağışın fəsadlarını artırır. Meşələr suyu udmaq və torpağı bərkidib saxlamaq qabiliyyətinə malikdir. Lakin meşə örtüyünün azalması torpaq sürüşmələri və sel riskini artırır. Azərbaycanın dağlıq bölgələrində bu problem xüsusilə aktualdır.

Mart 2026-cı il Tarixli Güclü Yağışlar

2026-cı ilin 27-28 mart tarixləri mərkəzi və cənub bölgələrində intensiv leysan yağışlarına səbəb olan güclü aktiv siklonun keçidi ilə yadda qalıb. Sinoptiklər cəmi 48 saat ərzində aylıq yağıntı normasının əhəmiyyətli hissəsinin düşdüyünü qeydə alıblar ki, bu da bir sıra ciddi infrastruktur çətinliklərinə yol açıb.

Alçaq ərazilərdə yol yatağının su altında qalması müşahidə olunub ki, bu da nəqliyyatın hərəkətinin məhdudlaşdırılmasına və ictimai nəqliyyatın qrafikində dəyişikliklərə səbəb olub. Fövqəladə hallar xidmətləri torpaq sürüşmələri və ağacların aşması kimi fəsadların aradan qaldırılması üçün gücləndirilmiş iş rejimində çalışıblar.

Fəsadların Qarşısının Alınması 

Yağışın fəsadlarının qarşısını almaq üçün həm dövlət, həm də vətəndaşlar tərəfindən bir sıra addımlar atılmalıdır. Dövlət səviyyəsində drenaj və kanalizasiya sistemləri müasirləşdirilməli, xüsusilə şəhər ərazilərində su axıdılması üçün yeni sistemlər qurulmalıdır. Dağlıq ərazilərdə torpaq sürüşməsinin qarşısını almaq üçün meşələrin bərpası və yeni ağaclar əkilməsi vacibdir. FHN-in fəaliyyəti də bu məsələdə önəmlidir. Onlar yağıntılı hava şəraitində əhaliyə operativ kömək göstərir və təhlükbuna görə də onların fəaliyyəti yüksək qiymətləndirilir.

Vətəndaşlar isə öz tərəflərindən ətraf mühitə qayğı göstərməli, zibilləri su axarlarına atmamalıdır. Çünki bu, su axınını çətinləşdirir və daşqın riskini artırır. Yağışın fəsadları ilə mübarizə hər kəsin birgə səyi ilə mümkündür