Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Şençjendə Ukrayna müharibəsinin başa çatması üçün ABŞ-nin Ankoricdə irəli sürdüyü kompromis təkliflərinə dəyişiklik etmədən razılıq verdiyini bildirib. Həmin gün isə Berlində Ukrayna, Almaniya, Fransa və Böyük Britaniya liderləri Rusiyanı atəşkəsə çağırıb, Kiyevlə Moskva arasında ABŞ və Avropanın iştirakı ilə birbaşa danışıqları dəstəkləyiblər. Beləliklə, Şençjendə müzakirə Ankoricdəki təkliflərə qayıdıb, Berlində isə diqqət gələcək razılaşmanın necə işləyəcəyinə yönəlib.
Putin açıqlamasında Rusiyanın öz üzərinə düşən addımı artıq atdığına vurğu edib. Rusiya prezidenti irəliləyişin olmamasını Ukraynanın və onun Avropadakı tərəfdaşlarının mövqeyi ilə əlaqələndirib. Ancaq Moskvanın qəbul etdiyini önə sürdüyü ABŞ təkliflərinin konkret bəndləri tam açıqlanmayıb. Putin özü də daha əvvəl Ankoric görüşündə hər hansı sənədin imzalanmadığını və yekun razılaşmanın əldə edilmədiyini bildirmişdi. Buna görə də Moskvanın hansı güzəştlərə hazır olduğunu və bunun müqabilində Kiyevdən nə gözlədiyini dəqiq qiymətləndirmək çətindir.
Ankoricdə müzakirə olunduğu bildirilən variantlardan biri Ukrayna qüvvələrinin Donetsk və Luqansk vilayətlərindən çıxması müqabilində Xerson və Zaporojyedə cəbhə xəttinin dondurulmasını nəzərdə tuturdu. Ukrayna qeyd edir ki, ərazi məsələsinin hüquqi tərəfi də var. Atəşkəs zamanı qüvvələrin harada dayanacağını müəyyənləşdirmək və həmin ərazilər üzərində suverenliyi tanımaq ayrı qərarlardır. Tərəflər döyüşləri dayandırmaq üçün müvəqqəti xətt barədə razılığa gəlsələr belə, ərazilərin hüquqi statusu açıq qalacaq. Berlin bəyanatında beynəlxalq sərhədlərin güc yolu ilə dəyişdirilməsinə qarşı mövqenin təkrarlanması bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Avropa liderləri mümkün atəşkəsin işğalın hüquqi cəhətdən tanınmasına çevrilməsini istəmirlər.
Volodimir Zelenski Ukraynanın gələcəyinə dair qərarların Kiyevin iştirakı olmadan müzakirə edilməsini səhv adlandırıb. Bununla yanaşı, Ukrayna tərəfi dərhal atəşkəsə və birbaşa danışıqlara hazır olduğunu bildirib. Görünən odur ki, Ukrayna döyüşlərin dayandırılmasını istəyir və bunun hansı şərtlərlə baş verəcəyini müəyyənləşdirməkdə birbaşa iştirak tələb edir.
Fikir ayrılığının bir hissəsi addımların ardıcıllığı ilə bağlıdır. Kiyev atəşkəsin danışıqlara şərait yaradacağını düşünür. Əgər Donbasdan çəkilmək atəşkəsin ilkin şərtinə çevrilərsə, Ukraynadan ən mübahisəli məsələlərdən birində danışıqlar başlamadan güzəştə tələb oluna bilər. Atəşkəsdən sonra ərazi məsələsini müzakirə etmək isə Kiyevə öz mövqeyini saxlamaqla danışıqlara başlamaq imkanı verər.
Ukraynanın təhlükəsizlik zəmanətlərinə verdiyi əhəmiyyət də buradan qaynaqlanır. Zelenski NATO üzvlüyünü ən etibarlı təminat hesab edir. Moskvanın yanaşması isə fərqlidir. Putin avropalı nümayəndələrə əvvəlcə Moskvaya gedərək mövqelərini açıqlamağı təklif etdiyini, Ukrayna ilə dialoqun gələcək formatına bundan sonra qərar veriləcəyini deyib. Avropa liderləri isə Kiyev, Moskva, Vaşinqton nümayəndələrinin eyni danışıqlarda iştirakını istəyirlər. Moskvanın Ukraynada xarici qüvvələrin yerləşdirilməsinə etirazı da göstərir ki, Avropanın rolu ilə bağlı mübahisə həm danışıqların tərkibinə, həm də müharibədən sonrakı təhlükəsizlik tədbirlərinə aiddir.
Vaşinqtonun mövqeyi burada xüsusi önəm daşıyır. ABŞ nümayəndəsi Cared Kuşner Berlində NATO-nun kollektiv müdafiə prinsipinə bənzəyən təhlükəsizlik zəmanətinin mümkünlüyündən danışıb. Belə bir təklifin çəkisi onun icra şərtlərindən asılıdır. ABŞ və Avropa ölkələrinin yeni hücum halında hansı addımları atacağı, qərarın necə veriləcəyi və hüquqi qüvvəsi aydınlaşdıqca, Kiyev də təklifin nə dərəcədə etibarlı olduğunu qiymətləndirə biləcək.
Ankoric təkliflərinin sülh prosesində real çəkisi Kiyev və Moskva onları eyni masa arxasında bənd-bənd müzakirə edə bildikdə görünəcək. Bunun üçün atəşkəsin başlanma şərtləri, ərazi məsələsinin hansı mərhələdə müzakirə olunacağı və yeni hücuma qarşı təminatların necə işləyəcəyi konkretləşməlidir. Şençjen və Berlin görüşlərindən sonra diplomatik irəliləyişi ölçmək üçün ən aydın meyar tərəflərin bu məsələlərdən ən azı biri üzrə ortaq mövqe ortaya qoya bilməsidir.