Qida zəhərlənməsi: Simptomlar, səbəblər və ilk yardım qaydaları

Qida zəhərlənməsi - keyfiyyətsiz, xarab olmuş və ya tərkibində toksinlər, zərərli mikroorqanizmlər olan qidaların qəbulu nəticəsində yaranan kəskin kliniki vəziyyətdir. Bu problem hər il dünyada milyonlarla insanın qarşılaşdığı ən geniş yayılmış sağlamlıq risklərindən biridir. Statistikaya görə, yay aylarında temperaturun yüksəlməsi ilə əlaqədar olaraq qida zəhərlənməsi hallarının sayı kəskin artır.

Qida zəhərlənməsinin əsas səbəbləri nələrdir?

Zəhərlənməyə ən çox patogen bakteriyalar, viruslar, parazitlər və ya onların ifraz etdiyi toksinlər səbəb olur. Yoluxma adətən qidaların düzgün saxlanmaması, gigiyena qaydalarına riayət edilməməsi və ya natamam bişirilmə nəticəsində baş verir.

Əsas törədicilər bunlardır:

- Salmonella və E. coli: Əsasən çiy və ya az bişmiş ət, yumurta və pasterizə olunmamış süddə tapılır.

- Staphylococcus aureus: Otaq temperaturunda uzun müddət qalan hazır yeməklərdə sürətlə çoxalır.

- Botulizm (Clostridium botulinum): Ev şəraitində hazırlanan konservlərdə yaranan və sinir sistemini iflic edən təhlükəli toksindir.

Qida zəhərlənməsi simptomları hansılardır?

Zəhərlənmənin ilk əlamətləri yoluxmuş qidanın qəbulundan 1-2 saat sonra, bəzən isə bir neçə gün sonra özünü büruzə verə bilər. Simptomların şiddəti orqanizmin fərdi xüsusiyyətlərindən və toksinin növündən asılıdır.

Ən çox rast gəlinən simptomlar:

- Ürəkbulanma və intensiv qusma;

- Qarın nahiyəsində kəskin sancılar və ağrılar;

- İshal (bəzən qanlı);

- Bədən temperaturunun yüksəlməsi və titrəmə;

- Ümumi halsızlıq, baş gicəllənməsi və dehidratasiya (susuzlaşma).

Zəhərlənmə zamanı ilk yardım və müalicə

Yüngül formalı qida zəhərlənmələri adətən 1-3 gün ərzində öz-özünə keçib gedir. Lakin bu müddətdə orqanizmin bərpasına kömək etmək vacibdir.

- Bol maye qəbulu: Qusma və ishal nəticəsində itirilən suyu və duz balansını bərpa etmək üçün qazsız su, kompot və xüsusi elektrolit məhlulları içilməlidir.

- Sorbentlərin istifadəsi: Aktivləşdirilmiş kömür və ya digər sorbentlər toksinlərin bağırsaqdan qana sorulmasının qarşısını alır.

- Qida rasionunun tənzimlənməsi: İlk saatlarda yeməkdən imtina etmək, daha sonra isə yağsız, ədviyyatsız, asan həzm olunan qidalara (düyü sıyığı, buğda suxarısı) üstünlük vermək lazımdır.

Vacib xəbərdarlıq: Əgər temperatur 38.5°C-dən yuxarıdırsa, qusma dayandırılmırsa, nəcisdə qan varsa və ya zəhərlənmə uşaqlar, yaşlılar və hamilə qadınlarda baş veribsə, dərhal həkimə müraciət edilməlidir.

Qida zəhərlənməsindən necə qorunmalı? Profilaktika

Sadə gigiyena qaydalarına riayət etməklə zəhərlənmə riskini minimuma endirmək olar. Bunun üçün "Təmizlik, ayırma, bişirmə və soyutma" prinsipinə əməl edin. Yeməkdən əvvəl əlləri sabunla yuyun, çiy ət və tərəvəzləri fərqli lövhələrdə kəsin, qidaları tam bişirin və bişmiş yeməkləri otaq temperaturunda 2 saatdan artıq saxlamayın. Sağlamlığınız öz əlinizdədir!