Şəmkir: irsi və tarixi

Azərbaycanın qərb bölgəsində yerləşən Şəmkir rayonu ölkənin qərb hissəsində yerləşir və özündə həm qədim tarixi, həm də zəngin təbii resursları birləşdirən nadir bölgələrdən biridir. Rayon 1930-cu ildə təşkil olunub, ərazisi təxminən 1660 kvadrat kilometrdir və əhalisinin sayı 212 mindən çoxdur. Rayon mərkəzi Bakı şəhərindən 400 kilometr uzaqlıqdadır. 

Coğrafi Mövqeyi və İnzibati Quruluşu

Şəmkir rayonu Göygöl, Gədəbəy, Daşkəsən, Tovuz və Samux rayonları ilə həmsərhəddir. Bölgə inzibati baxımdan bir neçə şəhər tipli qəsəbə və çoxsaylı kənddən ibarətdir ki, bu da onu Azərbaycanın iri rayonlarından birinə çevirir. 

Adının Mənşəyi və Tarixi Adları

Şəmkir toponiminin mənşəyi ilə bağlı bir neçə fərqli elmi baxış mövcuddur. Orta əsr ərəb və fars mənbələrində bu ərazi Şəmkür, türk mənbələrində isə Şəmkür və Şəmkir kimi qeyd olunub. Tədqiqatçı Zeynaloğlunun izahına görə, ad "Şəms-Günəş-Kür-Tapınan", yəni Günəşə tapınanların yurdu mənasını daşıyır, digər dilçi alim isə onu "Şamkür", yəni "Kür qırağı" kimi şərh edir. Sovet dövründə bölgə Şamxor adlanırdı, lakin Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 1991-ci il fevral tarixli qərarı ilə tarixi Şəmkir adı bərpa edildi. 

Qədim Şəhər və Arxeoloji İrs

Bölgənin tarixi çox qədim dövrlərə gedib çıxır. Şəmkir erkən orta əsr şəhərlərindən biri hesab olunur, qədim şəhərin xarabalıqları isə Şəmkir çayının sol sahilində yerləşir. Muxtariyyə kəndində VI-VII əsrlərə aid Şəmkir qalası qorunub saxlanılıb. Daha dərin qatlarda isə 2006-2007-ci illərdə Azərbaycan-Almaniya-Gürcüstan birgə arxeoloji ekspedisiyası Qaracəmirli kəndi ərazisində Əhəməni dövlətinə aid monolit daş sütunaltlığı aşkar edib, bu da regionun eramızdan əvvəlki minilliklərə qədər uzanan zəngin tarixindən xəbər verir. 

Alman Mədəni İrsi

Şəmkirin ən özünəməxsus xüsusiyyətlərindən biri onun Avropa ilə bağlı tarixi əlaqəsidir. Bu ərazi Göygöl kimi təxminən iki əsr əvvəl alman icmasının məskunlaşdığı yerlərdən biri olub və bu gün də alman memarlığının izlərini özündə yaşadır. XIX əsrin əvvəllərində Napoleon müharibələrindən sonra Almaniyada yaranan ağır siyasi-iqtisadi vəziyyət, əkin sahələrinin azalması nəticəsində alman ailələri bu diyara köçüb yerləşiblər. Bu köç dalğası bölgənin memarlığında, şəhərsalma ənənəsində və mədəni görünüşündə dərin izlər buraxıb — hazırda burada yaşayan qonaqlar sanki tarixi bir Avropa qəsəbəsində gəzişdiklərini hiss edirlər.

İqtisadiyyat və Təsərrüfat

Rayonun təsərrüfat həyatı ənənəvi olaraq kənd təsərrüfatına əsaslanır. İqtisadiyyatda taxılçılıq, kartofçuluq, tərəvəzçilik, üzümçülük və heyvandarlıq aparıcı yer tutur, eyni zamanda bostan və günəbaxan məhsulları da yetişdirilir. Məhsuldar torpaqları sayəsində Şəmkir çox vaxt "Azərbaycanın açıq səma altındakı istixanası" kimi tanınır. 

Turizm Potensialı

Bölgə təbii gözəllikləri ilə də diqqəti cəlb edir. Şəmkir Kiçik Qafqaz dağlarının ətəklərinə doğru uzanan mənzərəli marşrutları ilə səyahətsevərləri cəlb edir. Tarixi abidələr baxımından da bölgə zəngindir: Zəyəm nekropolu Zəyəm qəsəbəsində, Baydar şəhər xarabalığı isə Bayramlı kəndində yerləşir, həmçinin Yuxarı Seyfəli və Tatarlı kəndləri ərazisində "Qız Qalası" tarix-mədəniyyət abidəsi mövcuddur. 

Nəticə

Şəmkir — qədim şəhər xarabalıqlarından alman memarlıq irsinə, məhsuldar tarlalardan dağ mənzərələrinə qədər çoxşaxəli irsi özündə birləşdirən nadir diyarlardan biridir. Tarixi tədqiqatlar, arxeoloji kəşflər və turizm infrastrukturunun inkişafı bölgəni gələcəkdə Azərbaycanın diqqətəlayiq turizm mərkəzlərindən birinə çevirmək potensialına malikdir.