"Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Qırğızıstana dövlət səfərinin həyata keçirilməsi və səfər çərçivəsində Mərkəzi Asiya ölkələrinin liderləri ilə görüşlər, müzakirələr dövlətimizin bu bölgə istiqamətində xarici siyasət strategiyası çərçivəsində növbəti uğurlu siyasi-diplomatik hadisənin baş verdiyini deməyə əsas verir".
Bu sözləri Oxu.Az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Zaur Şükürov deyib.
O bildirib ki, Prezident İlham Əliyevin və birinci xanım Mehriban Əliyevanın Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarov və birinci xanım Ayqul Japarova tərəfindən Çolpon-Ata Beynəlxalq Hava Limanında qarşılanması ilə başlanan dövlət səfəri və səfər çərçivəsində baş tutan görüşlər Azərbaycan-Mərkəzi Asiya əlaqələrində ikitərəfli strateji tərəfdaşlıq, müttəfiqlik formatı ilə paralel çoxtərəfli, institusional bir arxitekturanın formalaşdığının göstəricisidir:
"Azərbaycanla Qırğızıstan arasında diplomatik münasibətlər 1993-cü ilin yanvarında qurulub və bu əlaqələrin fundamental əsası 1995-ci ildə ümummilli lider Heydər Əliyevin Qırğızıstana ilk səfəri ilə qoyulub. 2007-ci ildə Azərbaycanın Bişkekdə, 2008-ci ildə isə Qırğızıstanın Bakıda səfirliklərinin açılması ilə əlaqələr yeni inkişaf mərhələsi başlayıb.
Ötən 30 ildə tərəflər arasında ticari-iqtisadi, siyasi, mədəni-humanitar sahələri əhatə edən 100-dən çox sənəd imzalanıb. Qırğızıstana hazırkı dövlət səfəri və Azərbaycan-Qırğızıstan Dövlətlərarası Şurasının 3-cü iclasından sonra imzalanan "Azərbaycan Respublikası ilə Qırğız Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə" bu münasibətləri artıq keyfiyyətcə yeni müstəviyə keçirir. İkitərəfli əlaqələri strateji tərəfdaşlıq statusundan müttəfiqlik səviyyəsinə qaldıran və ən yüksək hüquqi-siyasi formatı müəyyənləşdirən bu sənəd xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ölkəmiz analoji sənədləri Mərkəzi Asiya üzrə artıq Qazaxıstan və Özbəkistanla da imzalayıb ki, bu da bölgədə çoxşaxəli müttəfiqlik şəbəkəsinin formalaşdığını göstərir".
"Səfər çərçivəsində imzalanan sənədlər paketi-Azərbaycan-Qırğız İnkişaf Fondunun fəaliyyətinə dair Əlavə Saziş (2022-ci il müqaviləsinə dəyişikliklər), Beynəlxalq avtomobil əlaqələri haqqında Saziş, yükdaşımalar, gəmiçilik və gəmiqayırma sahəsində Anlaşma Memorandumu, neft məhsullarının tədarükü sahəsində Anlaşma Memorandumu, energetika sahəsində əməkdaşlıq üzrə 2026-28-ci illər üçün yol xəritəsi, 2024-29-cu illər Əməkdaşlıq Proqramının icrasına dair yol xəritəsi, statistika sahəsində əməkdaşlıq Memorandumu, kibertəhlükəsizlik sahəsində Anlaşma Memorandumu, maliyyə bazarının tənzimlənməsi sahəsində əməkdaşlıq Memorandumu, "AzerGold" və "Kyrgyzaltyn" arasında qızıl-mədən sənayesində əməkdaşlıq Memorandumu iki dövlət arasında əməkdaşlığın geniş sahələri əhatə etdiyini bir daha nümayiş etdirir. Həmçinin şəhərlərarası qardaşlaşma sahəsində razılaşmalar - Şuşa-Çolpon-Ata, Qəbələ-Karakol və Gəncə-Oş şəhərləri arasında qardaşlaşma memorandumları imzalanıb", - deyə deputat vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, əməkdaşlığın diqqətçəkən xüsusiyyəti odur ki, bu, təkcə ticari-iqtisadi, bağlantılar, enerji, humanitar deyil, həm də təhlükəsizlik ölçüsünü əhatə edir və kibertəhlükəsizlik sahəsində anlaşma Memorandumu məhz bunun bariz nümunəsidir:
"Səfərin təntənəli məqamı isə qarşılıqlı ən yüksək dövlət təltifləri olub. Prezident Sadır Japarov Prezident İlham Əliyevə 1-ci dərəcəli "Manas" ordenini təqdim edib, öz növbəsində Azərbaycan Prezidenti Sadır Japarovu "Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif edib. Belə qarşılıqlı təltiflər, adətən, dövlət başçıları arasında yüksək şəxsi etimadın və siyasi əlaqələrin rəsmi təsdiqi kimi qəbul edilir".
"Qırğızıstan səfəri təkcə ikitərəfli hadisə deyil, həm də Azərbaycanın bütöv Mərkəzi Asiya regionu ilə münasibətlərinin institusional inkişaf mərhələsinin təzahürüdür. Çolpon-Atada Qırğızıstan, Özbəkistan və Tacikistan prezidentləri ilə birgə "Issyk-Kul Golf Resort" turizm kompleksinin açılışında iştirak etmək, eləcə də paralel Məşvərət Görüşü formatı Bakının artıq regionun daimi və strateji tərəfdaşı olduğunu göstərir.
Məlumdur ki, bu inteqrasiyanın kökündə 2025-ci il noyabrın 16-da Daşkənddə baş tutmuş tarixi hadisə dayanır. Azərbaycan həmin tarixdə Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Şurasının tamhüquqlu üzvü olub. Coğrafi baxımdan Mərkəzi Asiyada yerləşməsə də, Azərbaycanın bu formata daxil edilməsi ortaq türk kimliyi, tarixi-mədəni köklər və nəqliyyat-logistika maraqlarının üst-üstə düşməsi ilə izah olunur.
Sadalanan əməkdaşlıq arxitekturasının praktiki nüvəsində Orta Dəhliz (Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu) layihəsinin dayandığını deyə bilərik. Azərbaycan artıq özünü Orta Dəhlizin "açar ölkəsi" kimi təsdiq edib və bunun üçün ciddi infrastruktur bazası yaradıb. Ekspertlər Orta Dəhlizi getdikcə "qlobal qida təhlükəsizliyi və Avrasiya ticarətinin əsas logistika arteriyası" kimi xarakterizə edirlər. Bu kontekstdə Mərkəzi Asiya-Azərbaycan-Avropa üçbucağı formalaşır", - müsahibimiz qeyd edib.
Parlamentari əlavə edib ki, Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə maliyyə-institusional əməkdaşlıq da qurulub:
"Azərbaycan-Qazaxıstan, Azərbaycan-Qırğızıstan və Azərbaycan-Özbəkistan birgə investisiya fondları artıq fəaliyyət göstərir. Bunlara paralel, "Rəqəmsal İpək Yolu" layihəsi çərçivəsində fiber-optik infrastrukturun yaradılması əməkdaşlığın rəqəmsal ölçüsünü təmin edəcək. Beləliklə, Çolpon-Atada baş tutan siyasi-diplomatik hadisələr - Prezident İlham Əliyevin dövlət səfəri, Dövlətlərarası Şuranın iclası, iki ölkə arasında müttəfiqlik müqaviləsinin, həmçinin on beşə yaxın sahəvi sənədin imzalanması və paralel Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələrinin Dövlət Başçılarının qeyri-rəsmi görüşü - rəsmi Bakının ikitərəfli və çoxtərəfli institusional, habelə transregional səviyyədə uğurlu regional siyasətinin göstəricisidir. Bu üç istiqamətin sinxron inkişafı Azərbaycanı Mərkəzi Asiya ilə Qərb arasında, eləcə də daha geniş Avrasiya məkanında əvəzsiz əlaqələndirici aktora çevirməklə, həm ölkəmizin geoiqtisadi çəkisini, həm də regional təhlükəsizlik və sabitlik məsələlərində orta güc olaraq nüfuzunu artırır".
