"Yaşıl enerji" teqi üzrə xəbərlər
Yaşıl enerji, həmçinin bərpa olunan və ya təmiz enerji kimi tanınan, yaşıl iqtisadiyyatın əsasını təşkil edir – bu, karbon izlərini azaltmaq, təbii resursları qorumaq və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə aparmaq məqsədi daşıyan davamlı inkişaf modelidir. Bu, günəş, külək, hidroenerji, geotermal və biokütlə kimi bərpa olunan enerji mənbələrinin (BƏM) istifadəsini əhatə edir ki, bunlar ətraf mühitə minimal təsir göstərir. 2025-ci ildə yaşıl enerji Paris Sazişinin məqsədlərini və davamlı inkişafı dəstəkləyərək qlobal enerji transformasiyasının əsas amilinə çevrilir.
Yaşıl Enerjinin Mənşəyi və İnkişafı
Yaşıl enerji anlayışı 1970-ci illərdə neft böhranı zamanı ortaya çıxdı, o zaman ölkələr qalıq yanacaqlara alternativlər axtarmağa başladılar. 1987-ci ildə BMT-nin “Ümumi Gələcəyimiz” hesabatında davamlı inkişafın əhəmiyyəti vurğulandı və bu, BƏM-in inkişafına təkan verdi. XXI əsrdə yaşıl enerji prioritetə çevrildi: Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) məlumatlarına görə, 2023-cü ildə BƏM qlobal elektrik istehsalının 30%-ni təmin etdi və 2030-cu ilə qədər bu rəqəmin 50%-ə çatacağı proqnozlaşdırılır.
Əsas texnologiyalara günəş panelləri, külək turbinləri, hidroelektrik stansiyalar və bioqaz qurğuları daxildir. Məsələn, 2024-cü ildə günəş enerjisi dünya elektrikinin 6%-ni, külək enerjisi isə 10%-ni təmin etdi. Danimarka (elektrikin 80%-i küləkdən) və Norveç (98%-i hidroenerjidən) kimi ölkələr BƏM istifadəsində liderdir. Azərbaycan da yaşıl enerjini fəal şəkildə inkişaf etdirir: 2023-cü ildə Qaradağ rayonunda 230 MVt gücündə günəş elektrik stansiyası istifadəyə verilib və 2027-ci ilə qədər BƏM-in enerji balansında payı 30%-ə çatdırılacaq.
Yaşıl İqtisadiyyat və Onun Üstünlükləri
Yaşıl iqtisadiyyat iqtisadi artım, sosial ədalət və ekoloji davamlılıq arasında tarazlıq yaratmağa çalışır. O, yalnız energetikanı deyil, həm də enerji səmərəliliyini, davamlı kənd təsərrüfatını, tullantıların təkrar emalını və yaşıl nəqliyyatı əhatə edir. BMT-nin məlumatlarına görə, yaşıl iqtisadiyyata keçid 2030-cu ilə qədər 24 milyon yeni iş yeri yarada bilər. 2024-cü ildə BƏM-ə investisiyalar BloombergNEF-in məlumatlarına görə 1,8 trilyon dollara çatıb ki, bu da 2023-cü ilə nisbətən 17% çoxdur.
Yaşıl enerji istixana qazı emissiyalarını azaldır, havanın keyfiyyətini yaxşılaşdırır və qalıq yanacaqdan asılılığı azaldır. Məsələn, günəş panelləri istehsalında lider olan Çində 2023-cü ildə BƏM sayəsində CO2 emissiyaları 3% azalıb. Lakin yaşıl enerjiyə keçid yüksək ilkin xərclər, infrastrukturun modernləşdirilməsi zərurəti və hava şəraitindən asılılıq kimi çətinliklərlə üzləşir.
Azərbaycanda Yaşıl Enerji
Ənənəvi olaraq neft-qaz ölkəsi olan Azərbaycan energetikanı diversifikasiya edir. 2024-cü ildə BƏƏ-nin Masdar şirkəti ilə 4 QVt gücündə külək və günəş stansiyalarının tikintisi barədə sazişlər imzalanıb. Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstanla “Yaşıl Dəhliz” layihəsi Qara dənizin dibi ilə Avropaya yaşıl enerji ixracını nəzərdə tutur. 2024-cü ilin noyabrında Bakıda keçirilən COP29-da Azərbaycan dekarbonizasiya təşəbbüsləri, o cümlədən Qarabağda yaşıl zonalar təqdim edib.
Qlobal Perspektivlər
2025-ci ildə yaşıl enerji davamlı inkişafın hərəkətverici qüvvəsi olaraq qalır. G20 ölkələri 2030-cu ilə qədər BƏM-in gücünü üç dəfə artırmağı öhdələrinə götürüb, Avropa İttifaqı isə 2050-ci ilə qədər karbon neytrallığına nail olmağı planlaşdırır. Hidrogen yanacaq elementləri və enerji akkumulyatorları kimi texnoloji yeniliklər BƏM-in qeyri-sabitliyi problemini həll edir. Yaşıl iqtisadiyyat iqlim böhranı ilə mübarizə aparır, həm də iqtisadi artım və sosial sabitlik üçün yeni imkanlar yaradır
