Dünyanın son onilliklərdəki siyasi mənzərəsinə, müsəlman ölkələrində baş verən müharibələrə, dini ayrı-seçkilik hallarına və eyni hadisələrə müxtəlif dövlətlərə münasibətdə verilən fərqli reaksiyalara baxanda bir məsələ öz aktuallığını yenə də qoruyub saxlayır: Beynəlxalq təşkilatların ikili standartları. Azərbaycanın Qarabağ təcrübəsi də bu faktı ciddi şəkildə gündəmə gətirməyə kifayət qədər əsas verir.
1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələri qəbul etmişdi. Bu sənədlərdə Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən qüvvələrin çıxarılması və hərbi əməliyyatların dayandırılması ilə bağlı tələblər irəli sürülmüşdü. Məsələn, 822 saylı qətnamə bölgədəki hərbi əməliyyatlara son verməyə, erməni qoşunlarının Kəlbəcərdən və son dövrlərdə işğal etdiyi Azərbaycan torpaqlarından geri çəkilməsini tələb edirdi. 853 saylı qətnamə bölgədəki hərbi əməliyyatlara son verməyi, erməni qoşunlarının Ağdamdan və son dövrlərdə işğal etdiyi Azərbaycan torpaqlarından geri çəkilməsini tələb edirdi. Qətnamə, həmçinin 822 saylı qətnaməyə də əməl edilməsini tələb edirdi. 874 saylı qətnamə atəşkəsin imzalanmasını, hərbi əməliyyatları dayandıraraq erməni qoşunlarının son dövrlərdə işğal etdiyi Füzuli (23 avqust 1993-cü il), Cəbrayıl (26 avqust 1993-cü il), Qubadlı (31 avqust 1993-cü il) və digər ərazlərdən geri çəkilməsini tələb edirdi. Qətnamədə, həmçinin əvvəlki 822 və 853 saylı qətnamələrə əməl edilməsi tələbi də öz əksini tapmışdı.
884 saylı qətnamədə isə hərbi əməliyyatların dərhal dayandırılması tələb edilir, Zəngilan da daxil olmaqla, digər rayonlardan erməni silahlı dəstələrinin çıxması tələb edilirdi. Sonda isə əvvəl qəbul edilmiş 822, 853, 874 saylı qətnamələrə əməl edilməsi tələb olunurdu. Amma burada beynəlxalq sistemin əsas problemi ortaya çıxdı: qətnamənin qəbul edilməsi ilə onun icra etdirilməsi arasında nəhəng boşluq yaranmışdı. Prezident İlham Əliyevin sentyabrın 15-də Türk Dövlətləri Təşkilatının baş katibi Kubanıçbek Ömüralıyevi, Türk Dövlətləri Təşkilatının müsəlman dini idarə rəhbərləri Şurasının üzvlərini və müşahidəçilərini, Yəhya Bakuvi beynəlxalq konfransının həmtəşkilatçıları və Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının üzvlərindən ibarət nümayəndə heyətini qəbul edərkən dediyi kimi:
"Birləşmiş Millətlər Təşkilatı - hansı ki, Təhlükəsizlik Şurası dörd qətnamə qəbul etmişdi ki, işğal edilmiş torpaqlardan erməni silahlı qüvvələri çıxarılmalıdır, - səssiz qalıb, ATƏT səssiz qalıb. Avropa Şurası faktiki olaraq işğalı dəstəkləyib. Avropa Parlamenti işğalçı Ermənistana hər zaman dəstək verib və bu gün də bu belədir. Yəni bax bu, bizə olan münasibətin kiçik bir təsviridir. Görün, biz kimlərlə üzbəüz qalmışdıq, yəni Ermənistan təkbaşına deyildi. İndi yeri gəldi-gəlmədi, hər yerə sanksiyalar qoyulur. Amma yaxşı, Ermənistan burada başqa dövlətin 20 faiz torpağını zəbt edib, 700 min insanı oradan qovub, 250 min insanı - azərbaycanlıları Ermənistandan qovub, dağıdıb hər şeyi, bütün şəhərləri. Sən niyə ona sanksiya tətbiq etmirsən? Bu, deməli, ikili standartlardır. Haradan gəlir bu ikili standartlar, aydın məsələdir. Hər halda İslam aləmindən gəlmir".
Bu məqam Prezidentin ikili standartlar arqumentini gücləndirən ən ciddi nümunələrdən biridir. Çünki sonrakı illərdə dünyanın müxtəlif bölgələrində ərazi bütövlüyü, işğal və sanksiyalar məsələsində daha sərt mexanizmlərin tətbiq edildiyini gördük.
Yenə də dövlət başçısının dediyi kimi:
"İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı biz ancaq hərbi birləşmələri atəşə tutmuşduq. Biz Ermənistandan fərqli olaraq, əliyalın, mülki şəxslərə qarşı heç vaxt müharibə aparmamışıq. Bu, bizim xalqımızın mentalitetinə də, adətlərinə də ziddir. Mən hələ müharibə dövründə demişdim ki, biz intiqamımızı, qisasımızı döyüş meydanında almalıyıq və artıqlaması ilə aldıq da. Şəhidlərimizin qanı yerdə qalmadı. Biz şəhidlərimizin qanını düşməndən aldıq, düşməni məhv etdik, təslim olmağa məcbur etdik. Bir daha deyirəm, bu gün müzəffər xalq kimi qürurla yaşayırıq, qururuq".
Prezidentin çıxışında Qarabağdakı məscidlərin dağıdılması xüsusi vurğulanır. Ölkə başçısı 65 məscidin Ermənistan tərəfindən tam dağıdıldığını, məscidlərdə bilərəkdən, qəsdən donuz, inək saxlanıldığını vurğulayır:
"Əslində bu, təkcə bizə, xalqımıza yox, bütün İslam dünyasına bir təhqir idi."
İndi əsas sual budur: Əgər bir kilsənin dağıdılması Avropada mədəni irsə qarşı cinayət kimi qiymətləndirilirsə, məscidin dağıdılması niyə eyni həssaslıqla qarşılanmamalıdır? Əgər dini abidələrin qorunması universal prinsipdirsə, onun dini mənsubiyyətə görə dəyişməməsi lazımdır. Azərbaycanın tənqidi məhz bu nöqtədə ciddi əsas qazanır.
Prezidentin "bizim dinimizə qarşı, İslam dünyasına qarşı elan olunmamış müharibə gedir və islamofobiya onun kiçik bir tərkib hissəsidir" ifadəsi də bu kontekstdə xüsusi məna qazanır:
"Müsəlman aləmini gözdən salmaq, ləkələmək, terrorla eyniləşdirmək, bizim dəyərlərimizə qarşı, müqəddəs "Qurani-Kərim"ə qarşı o təhqiredici faktlar. Siz hesab edirsiniz ki, bunlar elə təsadüfən baş verir? Yox! Bu, məqsədyönlü siyasətdir. Bizə qarşı elan edilməmiş bu qarayaxma kampaniyası heç vaxt dayanmayacaq. Nə üçün? Çünki biz heç kimin qabağında baş əymirik və əyməyəcəyik, öz sözümüzü deyirik, öz milli mənliyimizi qoruyuruq, öz həyat tərzimizi qoruyuruq".
Çünki son illərdə Avropada müsəlmanlara qarşı ayrı-seçkilik, məscidlərə və dini simvollara münasibət, Qurani-Kərimin yandırılması kimi aksiyalar heç kimə sirr deyil. Burada əsas məsələ budur: dini nifrət nə zamandan ifadə azadlığı olub? Əgər Avropada Holokostun inkarı irqçilik və müəyyən etnik qruplara qarşı nifrət kimi qəbul edilirsə, dini mənsubiyyətinə görə milyonlarla insanı kollektiv şəkildə aşağılamağa da eyni prinsipiallıqla yanaşmaq lazımdır. Beynəlxalq təşkilatlardan hesabatlılıq və ədalət tələb etmək isə elə beynəlxalq siyasətin tərkib hissəsidir.
