"Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ)" teqi üzrə xəbərlər
Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ) – Şimali Amerika qitəsində yerləşən, 50 ştatdan və bir federal dairədən (Vaşinqton) ibarət olan federal respublikadır. Həm iqtisadi, həm də hərbi baxımdan dünyanın ən nüfuzlu dövləti hesab olunan ABŞ, qlobal siyasətin əsas oyunçusudur.
Coğrafi mövqeyi və əhalisi
ABŞ ərazisinə görə dünyada dördüncü (Rusiya, Kanada və Çindən sonra) yerdədir. Ölkə şimaldan Kanada, cənubdan Meksika ilə həmsərhəddir. Şərqdən Atlantik okeanı, qərbdən isə Sakit okean ilə əhatə olunub.
Paytaxt: Vaşinqton (D.C.)
Ən böyük şəhəri: Nyu-York
Əhalisi: 330 milyondan çox (dünyada 3-cü yer)
Dövlət dili: Rəsmi federal dil yoxdur, lakin faktiki olaraq ingilis dilidir.
Dövlət quruluşu və siyasi sistem
ABŞ dünyada ən qədim fəaliyyət göstərən yazılı konstitusiyaya malik dövlətdir. Siyasi sistem hakimiyyətin bölgüsü prinsipinə əsaslanır:
Qanunverici hakimiyyət: İkipalatalı Konqres (Senat və Nümayəndələr Palatası).
İcraedici hakimiyyət: Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti tərəfindən idarə olunur.
Məhkəmə hakimiyyəti: Ali Məhkəmə başda olmaqla federal məhkəmə sistemi.
Ölkədə iki əsas siyasi partiya üstünlük təşkil edir: Demokratlar və Respublikaçılar.
ABŞ İqtisadiyyatı: Qlobal liderlik
Amerika iqtisadiyyatı nominal ÜDM-ə görə dünyanın ən böyük iqtisadiyyatıdır. Bu uğurun təməlində innovasiyalar, yüksək texnologiyalar və azad bazar prinsipləri dayanır.
Valyuta: ABŞ dolları ($) – dünyanın əsas ehtiyat valyutasıdır.
Texnologiya mərkəzi: Silikon Vadisi (Silicon Valley) Apple, Google, Microsoft və Meta kimi nəhənglərin vətənidir.
Sənaye: Avtomobil, aerokosmik (NASA), neft-kimya və maliyyə xidmətləri aparıcı sahələrdir.
Tarixi icmal
ABŞ-ın təməli 1776-cı il iyulun 4-də İstiqlaliyyət Bəyannaməsinin qəbulu ilə qoyulub. 13 britaniya koloniyasının müstəqillik uğrunda mübarizəsi ilə başlayan tarix, XIX əsrdə qərbə doğru genişlənmə və vətəndaş müharibəsi (1861-1865) ilə davam edib. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra isə ABŞ dünyanın superdövlətinə çevrilib.
ABŞ və Azərbaycan münasibətləri
Azərbaycan və ABŞ arasındakı əlaqələr strateji tərəfdaşlıq xarakteri daşıyır. ABŞ Azərbaycanın müstəqilliyini 1991-ci ildə tanımış, 1992-ci ildə isə diplomatik münasibətlər qurulmuşdur.
Əsas əməkdaşlıq istiqamətləri:
Enerji təhlükəsizliyi: Bakı-Tbilisi-Ceyhan kəməri və Cənub Qaz Dəhlizi layihələrində ABŞ-ın dəstəyi.
Təhlükəsizlik: Beynəlxalq terrorizmə qarşı mübarizə və sülhməramlı əməliyyatlar.
İqtisadiyyat: İKT, kənd təsərrüfatı və təhsil sahəsində birgə proqramlar.
Fakt: ABŞ dünyada ən çox Nobel mükafatı laureatına sahib olan ölkədir və kosmosda insan (Ay missiyası) yerləşdirən ilk dövlətdir.
Nəticə
Amerika Birləşmiş Ştatları təkcə hərbi və iqtisadi gücü ilə deyil, həm də mədəniyyəti (Hollivud), elmi nailiyyətləri və demokratik təsisatları ilə dünya tarixinə yön verməyə davam edir.
