Azərbaycanın mədəni-tarixi abidələri

Azərbaycan - zəngin tarixi və unikal mədəniyyəti olan bir ölkədir, burada regionun çoxəsrlik irsini əks etdirən minlərlə abidə qorunub saxlanılıb. Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin məlumatına görə, ölkədə müxtəlif dövrləri - ibtidai dövrdən müasir dövrə qədər əhatə edən 6300-dən çox tarixi-memarlıq abidəsi var. Bu obyektlər dünyanın hər yerindən turistlərin və tədqiqatçıların diqqətini cəlb edir.

Ən qədim abidələr

Azərbaycanın ən qədim abidələrindən biri Bakıdan 60 km məsafədə yerləşən Qobustan qoruğudur. Burada mezolitdən orta əsrlərə qədər olan dövrə aid təxminən 4000 qayaüstü təsvir (petroqlif) aşkar edilib. İnsanların, heyvanların və ov səhnələrinin təsvirləri 10 min il əvvəl regionun ilk sakinlərinin həyatını əks etdirir. Qobustan YUNESKO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil edilib ki, bu da onun qlobal əhəmiyyətini vurğulayır. Həmçinin Füzuli rayonunda təxminən 300 min il yaşı olan neandertal qalıqları tapılan Azıx mağarası yerləşir ki, bu da onu regionda insan sivilizasiyasının ən qədim izlərindən birinə çevirir.

Orta əsr abidələri

Azərbaycanın orta əsr abidələri onun Böyük İpək Yolundakı mövqeyi ilə bağlıdır. Bakının mərkəzində İçəri Şəhər (Daxili şəhər) - 22 hektar ərazisi olan tarixi qala yerləşir ki, burada Şirvanşahlar Sarayı (XV əsr) və Qız Qalası (XII əsr) daxil olmaqla 50-dən çox abidə var. Bu obyektlər də YUNESKO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil edilib. 29,7 m hündürlüyündə və divarlarının qalınlığı 5 m-ə çatan Qız Qalası müdafiə qurğusu və mayak kimi xidmət edib. Bakıdan 30 km məsafədə, Suraxanıda XVII-XVIII əsrlərdə tikilmiş və regionun zərdüşt ənənələrini əks etdirən Atəşgah atəşpərəstlər məbədi yerləşir.

2020-ci ildə azad edilmiş Şuşada, hələ 1977-ci ildə tarixi-memarlıq qoruğu elan edilmiş Şuşa qalası yerləşir. Cəbrayıl rayonunda XI-XII əsrlərə aid, bişmiş kərpic və çay daşından tikilmiş Xudafərin körpüləri qorunub saxlanılıb. Araz çayı üzərindəki bu tikililər Şimali və Cənubi Azərbaycan şəhərlərini birləşdirirdi.

Qarabağ abidələri

Qarabağ - Azərbaycanın tarixi mərkəzidir, burada 2000-dən çox abidə var. İşğal dövründə (1992-2020) məscidlər və məqbərələr daxil olmaqla onların bir çoxu dağıdılıb. Azad edildikdən sonra onların bərpası işlərinə başlanılıb. Məsələn, Ağdam rayonunda XIX əsr məscidi, Şuşada isə XVIII əsrdə tikilmiş Vaqif məqbərəsi bərpa olunur.

Müasir abidələr

Azərbaycanın müasir memarlığı da təsirlidir. Bakıda şəhərin simvoluna çevrilmiş Alov Qüllələri (Flame Towers) və 2012-ci ildə açılmış Heydər Əliyev Mərkəzi fərqlənir. Zaha Hadid tərəfindən layihələndirilmiş mərkəz binası unikal dizaynına görə beynəlxalq mükafatlara layiq görülüb. Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə yaradılmış Dövlət Bayrağı Meydanı ölkənin milli qürurunu və gücünü əks etdirir.

Əhəmiyyəti və qorunması

Azərbaycanın mədəni-tarixi abidələri turizmin inkişafında və milli kimliyin qorunmasında mühüm rol oynayır. Mədəni İrsin Qorunması üzrə Dövlət Xidməti obyektlərin pasportlaşdırılması və bərpası üzərində fəal işləyir və bu prosesə YUNESKO kimi beynəlxalq təşkilatları cəlb edir. Bu abidələr təkcə keçmişin sübutu deyil, həm də nəsilləri birləşdirən körpüdür.