"Transsərhəd su axınlarının mühafizəsi Azərbaycanda beynəlxalq hüquq normaları ilə ciddi şəkildə tənzimlənir. Transsərhəd təsir müəyyən edilərsə, beynəlxalq müqavilələrə uyğun tədbirlər görülür və monitorinq sistemi vasitəsilə çirklənmənin qarşısının alınması üçün addımlar atılır. Praktikada isə hər bir konkret hal üçün müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının razılığı, monitorinq və qonşu dövlətlərlə əməkdaşlıq əsas şərtdir".
Oxu.Az xəbər verir ki, bu fikirləri deputat Pərvanə Vəliyeva parlamentin bugünkü növbədənkənar iclasında müzakirəyə çıxarılan "Balıqçılıq haqqında" Qanun layihəsinin müzakirəsi zamanı deyib.
O bildirib ki, müzakirə olunan qanun layihəsi həm də su bioresurslarının mühafizəsi üzrə hüquqi mexanizmləri müəyyən edir:
"Qanunda dövlətlərarası sərhədi müəyyən edən və ya sərhədi kəsib keçən, yaxud üzərindən Azərbaycanın dövlət sərhədi keçən yerüstü su obyektlərinin də balıqçılıq su obyektləri olması təsbit olunur. Azərbaycan "Sərhəddən keçən su axınlarının və beynəlxalq göllərin mühafizəsi və istifadəsi haqqında" 1992-ci il BMT Konvensiyasına və onun "Su və sağlamlıq haqqında" Protokoluna qoşulub. Həmin sənədlər transsərhəd su axınlarının çirklənməsinin qarşısının alınması, monitorinqi, qonşu dövlətlərlə məlumat mübadiləsi və birgə tədbirlərin görülməsi üzrə öhdəliklər müəyyən edir. Lakin Ermənistan nə bu Konvensiyaya, nə də onun protokoluna imza atıb. Azərbaycanın şirin su ehtiyatlarının 70%-i ölkəmizdən kənarda formalaşır və transsərhəd çaylar vasitəsilə ölkəmizə daxil olur. Ona görə ölkəmizin su təhlükəsizliyi regional hidroloji vəziyyətlə sıx bağlıdır. Bəzi transsərhəd çaylarımız Ermənistan ərazisində mədənçilik fəaliyyəti nəticəsində kimyəvi çirklənməyə məruz qalır. Təsisçisi olduğum koalisiya da bu sahədə davamlı araşdırmalar aparır və ictimaiyyəti məlumatlandırır. Transsərhəd su axınlarının çirkləndirilməsi həm də su biomüxtəlifliyin məhvinə gətirib çıxarır. Bu, BMT-nin Ətraf Mühit Proqramının (UNEP) 2022-ci ildə işğaldan azad olunmuş ərazilərə ekoloji qiymətləndirmə missiyasının hesabatında qeyd olunan Oxçuçaydan kütləvi ölü balıqların tapılması faktı ilə də təsdiq edilir".
Deputat qeyd edib ki, qanunun 7-ci fəslində yalnız Xəzər dənizində və xarici dövlətlərin su hövzələrində su bioresurslarının mühafizəsinə dair beynəlxalq əməkdaşlıq qeyd olunur:
"Qanunun 5-ci fəslində dövlətlərarası sərhədi müəyyən edən və ya sərhədi kəsib keçən yaxud üzərindən Azərbaycan Respublikasının dövlət sərhədi keçən yerüstü su obyektləri də balıqçılıq su obyektləri kimi təsbit edilir. Belə olan halda 5-ci fəsildə adları qeyd olunan su obyektlərinin mühafizəsinə dair də beynəlxalq əməkdaşlıq 7-ci fəsildə öz əksini tapmalıdır. Yəni Ermənistan sözügedən Konvensiyaya qoşulmasa belə və ya transsərhəd kontekstdə BMT-in Espoo Konvensiyasının tələblərini yerinə yetirməsə də, biz bu əməkdaşlığı qanunda nəzərə almalıyıq. Milli qanunvericilikdə də su obyektlərinin çirkləndirilməsi qadağan edilir, pozuntulara görə inzibati və cinayət məsuliyyəti tətbiq olunur. 2024-cü ildə Cinayət Məcəlləsinə "ekosid" anlayışı gətirilib".
P.Vəliyeva təklif edib ki, qanundan irəli gələcək müvafiq məsuliyyətlər müəyyən olunan zaman məhz transsərhəd su axınlarının və su bioresurslarının məhv edilməsinə dair məsuliyyət də müəyyən edilsin:
"Ermənistanda mədənçilik fəaliyyəti ilə məşğul olan şirkətlər transsərhəd su ekosistemlərinin məhvinə səbəb olurlar. Gələcəkdə bu şirkətlərə qarşı qaldırıla biləcək iddialarda bu müddəa faydalı ola bilər. Bütün bunların fonunda Ermənistanın biomüxtəliflik üzrə COP17-yə evsahibliyi də əlavə suallar doğurur. Qanunda Xəzər dənizinin bioloji resurslarının qorunmasına dair hüquqi çərçivə də müəyyən olunub. Prezident İlham Əliyev bu barədə mötəbər beynəlxalq platformalarda hər zaman qeyd verib. Eyni zamanda hörmətli Leyla Əliyevanın təsis etdiyi İDEA ictimai birliyi tərəfindən Xəzərin bioresurslarının mühafizəsinə mütəmadi diqqət çəkilir, bu sahədə vacib kampaniya aparılır".
